ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತದ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ: ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ
ಕಳಸದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ

Abhilash Ramakrishna
18 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 5 ನಿಮಿಷ
ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಬಹುದು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಈ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಕಳಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಂಗಲಿಯರು ಕುಟುಂಬದ ಸುಖ, ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ರತದ ದಿನಾಂಕ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಪೂಜೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿ
ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪೂಜೆ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಪೂಜೆಯ ದಿನ ಗಡಿಬಿಡಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ:
- ಕಳಸಕ್ಕೆ ಒಂದು ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಚೊಂಬು, ಅಕ್ಕಿ, ನೀರು
- ಮಾವಿನ ಎಲೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ
- ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ವೀಳ್ಯದೆಲೆ, ಅಡಿಕೆ
- ದೀಪ, ಊದುಬತ್ತಿ, ಕರ್ಪೂರ
- ದಾರಕ್ಕೆ ಹೂವು ಕಟ್ಟಿದ ತೋರ (ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಟಿನ ದಾರ)
- ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ ಪಾಯಸ, ಕಡುಬು, ಹೋಳಿಗೆ ಮುಂತಾದವು
ಬಳೆ, ರವಿಕೆ ಕಣ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನ ಕುಂಕುಮವನ್ನು ಮುತ್ತೈದೆಯರಿಗೆ ಬಾಗಿನ ಕೊಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ.
ಮನೆ ಮತ್ತು ಮಂಟಪದ ಸಿದ್ಧತೆ
ಪೂಜೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಮನೆಯನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸಿ. ಪೂಜೆಯ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿ, ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕಿ. ಪೂಜೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಣೆ ಅಥವಾ ಪೀಠವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಅದರ ಮೇಲೆ ರಂಗೋಲಿ ಬಿಡಿಸಿ, ಬಾಳೆಕಂದು ಅಥವಾ ಹೂವಿನಿಂದ ಮಂಟಪವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ. ಮಂಟಪದ ಮುಂದೆ ಅಕ್ಕಿಯ ರಾಶಿ ಹರಡಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕಳಸ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಳಸ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆ
ಕಳಸ ಅಲಂಕಾರ ಈ ವ್ರತದ ಹೃದಯ. ಚೊಂಬಿಗೆ ಶುದ್ಧ ನೀರು ತುಂಬಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅರಿಶಿನ, ಅಕ್ಷತೆ, ಅಡಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯ ಹಾಕುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಕಳಸದ ಕತ್ತಿಗೆ ಅರಿಶಿನ ಕುಂಕುಮ ಹಚ್ಚಿ ದಾರ ಸುತ್ತಿ, ಬಾಯಿಗೆ ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಅರಿಶಿನ ಹಚ್ಚಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಇಡಿ. ಹಲವರು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಇರಿಸಿ, ಸೀರೆ, ಆಭರಣ ಮತ್ತು ಹೂಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಲಂಕಾರದ ರೀತಿ ಮನೆತನದಿಂದ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಕ್ರಮವೇ ಮೊದಲ ಆದರ್ಶ.
ಪೂಜಾ ಕ್ರಮ
ಮೊದಲು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ಗಣಪತಿಯ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಆರಂಭಿಸಿ. ನಂತರ ಕಳಸದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿ, ಆಸನ, ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯ ಮುಂತಾದ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ. ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಹೂವಿನಿಂದ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಠಿಸಿ. ಬಳಿಕ ಬಲಗೈಗೆ ತೋರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಿ. ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ, ವ್ರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದಿ ಅಥವಾ ಆಲಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಪೂರದ ಆರತಿ ಮಾಡಿ ಮಂಗಳ ಹಾಡಿ. ಮಂತ್ರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಿಂಜರಿಯಬೇಡಿ; ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಾಡುವ ಭಜನೆ, ಹಾಡುಗಳೂ ಪೂಜೆಯ ಭಾಗವೇ.
ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನ
ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ ಮನೆತನದ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಹೋಳಿಗೆ, ಪಾಯಸ, ಕಡುಬು, ಚಿತ್ರಾನ್ನ ಮುಂತಾದ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಮುತ್ತೈದೆಯರನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆದು ಅರಿಶಿನ ಕುಂಕುಮ ಕೊಟ್ಟು, ಬಳೆ, ರವಿಕೆ ಕಣ, ಹಣ್ಣು, ತಾಂಬೂಲವಿರುವ ಬಾಗಿನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸೇವಿಸಿ.
ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ
ಅದೇ ದಿನ ಸಂಜೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆರತಿ ಮಾಡುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರುದಿನ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಪುನರ್ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಕಳಸವನ್ನು ಕದಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಳಸದ ನೀರನ್ನು ಮನೆಯ ತುಳಸಿ ಅಥವಾ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಹಾಕುವುದು, ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಅಡುಗೆಗೆ ಬಳಸುವುದು ರೂಢಿ. ತೋರವನ್ನು ಹಲವರು ಕೆಲವು ದಿನ ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಮಗಳು ಮನೆತನದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳು
ಎಲ್ಲವೂ ಅತಿ ವೈಭವದಿಂದ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬ ಒತ್ತಡ ಬೇಡ. ಸಾಮಗ್ರಿ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಶುಚಿತ್ವ ಮುಖ್ಯ. ಪೂಜೆಯ ಮೊದಲು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸದಿರುವುದು, ತೋರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವಾಗ ಶುದ್ಧ ಕೈಯಿಂದ ಮುಟ್ಟುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು. ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನಡೆದುಬಂದ ಕ್ರಮವಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿ; ಅನುಮಾನವಿದ್ದರೆ ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಅಥವಾ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಕೇಳಿ.
ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ
- ಸಾಮಗ್ರಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ಕಳಸ, ಮಾವಿನ ಎಲೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ತೋರ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ.
- ಮಂಟಪ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಮನೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕಿ, ಮಣೆಯ ಮೇಲೆ ಮಂಟಪ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಅಕ್ಕಿಯ ರಾಶಿ ಹರಡಿ.
- ಕಳಸ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಚೊಂಬಿಗೆ ನೀರು, ಅರಿಶಿನ, ಅಕ್ಷತೆ ಹಾಕಿ, ಮಾವಿನ ಎಲೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಇಟ್ಟು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ.
- ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಆವಾಹನೆ ಗಣಪತಿ ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪದ ನಂತರ ಕಳಸದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ.
- ಅರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ತೋರ ಧಾರಣೆ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಅಥವಾ ಸಹಸ್ರನಾಮದಿಂದ ಅರ್ಚಿಸಿ, ಬಲಗೈಗೆ ತೋರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಿ.
- ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಆರತಿ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ, ವ್ರತ ಕಥೆ ಓದಿ, ಕರ್ಪೂರದ ಆರತಿ ಮಾಡಿ ಮಂಗಳ ಹಾಡಿ.
- ಬಾಗಿನ ನೀಡಿ ಮುತ್ತೈದೆಯರಿಗೆ ಅರಿಶಿನ ಕುಂಕುಮದೊಂದಿಗೆ ಬಾಗಿನ ಕೊಟ್ಟು ಪ್ರಸಾದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಕಳಸವನ್ನು ಎಷ್ಟು ದಿನ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು?
ಇದು ಒಂದು ಕ್ರಮವೇ ಹೊರತು ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಮವಲ್ಲ. ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ದಿನ ಸಂಜೆ ಅಥವಾ ಮರುದಿನ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಕೆಲವು ದಿನ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆತನದ ರೂಢಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ.
ಬಾಗಿನ ಕೊಡಲು ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹತ್ತಿರದ ಸುಮಂಗಲಿಯರನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದು. ಬಂಧುಗಳ ಮನೆಗೆ ಅಥವಾ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಾಗಿನ ತಲುಪಿಸುವುದೂ ಒಂದು ರೀತಿ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೀಡುವುದೇ ಮುಖ್ಯ.
ಮೊದಲ ಬಾರಿ ವ್ರತ ಮಾಡುವವರು ಹಿರಿಯರ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದೇ?
ಹೌದು, ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವ್ರತ ಆರಂಭಿಸುವವರು ಪುರೋಹಿತರಿಂದ ಅಥವಾ ಅನುಭವಿ ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಂಡು ಮಾಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.


