Dharmayana

ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕನಕನ ಕಿಂಡಿಯ ಕಥೆ

ಕಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಕೃಷ್ಣ, ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ

Sunil Chaurasia

Sunil Chaurasia

18 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 4 ನಿಮಿಷ

ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕನಕನ ಕಿಂಡಿಯ ಕಥೆ

ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿಯ ಉಡುಪಿ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃಷ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರ. ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗೆ ಹೋಗದೆ, ಕನಕನ ಕಿಂಡಿ ಎಂಬ ಕಿಟಕಿಯ ಮೂಲಕ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮಠದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಕನಕನ ಕಿಂಡಿಯ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ

ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಉಡುಪಿಯ ಸಮೀಪದ ಪಾಜಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬೋಧಿಸಿದ ತತ್ತ್ವವೇ ದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ. ಜೀವ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂಬುದು ಅದರ ಮೂಲ ನಂಬಿಕೆ. ವಿಷ್ಣುವೇ ಪರಮ ದೈವ, ಭಕ್ತಿಯೇ ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಅವರು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಪೂಜೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ವಹಿಸಿದರು ಎನ್ನುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹೇಳಿಕೆ. ಆ ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಅಷ್ಟಮಠಗಳ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಈ ಮಠಗಳೇ ಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹದ ಕಥೆ

ಇಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆ ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆ. ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹ ಗೋಪೀಚಂದನದ ರಾಶಿಯೊಳಗೆ ಇತ್ತಂತೆ. ಒಬ್ಬ ನಾವಿಕನ ಹಡಗು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಅವನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರು. ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ನಾವಿಕ ಆ ಗೋಪೀಚಂದನ ರಾಶಿಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದರೊಳಗೆ ವಿಗ್ರಹ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಥೆ ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆಯ ಭಾಗ. ಇದನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಯಂತೆ ಹೇಳುವ ಬದಲು, ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಕಥೆಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಸರಿ.

ಕನಕನ ಕಿಂಡಿಯ ಕಥೆ

ಕನಕದಾಸರು ಹದಿನೈದು-ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಹರಿದಾಸರು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನಕಾರರು. ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅವರಿಗೆ ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಠದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಮಠದ ಹೊರಗೆ ನಿಂತು ಮನಸಾರೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹಾಡಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡರು.

ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕೃಷ್ಣನು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿದನು, ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಿಂಡಿ ಮೂಡಿತು ಎಂದು ಜನಪದ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆ ಕಿಂಡಿಯ ಮೂಲಕ ಕನಕದಾಸರಿಗೆ ದರ್ಶನ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅದೇ ಕನಕನ ಕಿಂಡಿ. ಮಠದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಕನಕದಾಸರ ಸ್ಮರಣೆಯ ಮಂಟಪವೂ ಇದೆ.

ಇಂದು ದರ್ಶನ ಹೇಗೆ?

ಇಂದಿಗೂ ಬಹುತೇಕ ಭಕ್ತರು ಕನಕನ ಕಿಂಡಿಯ ಮೂಲಕ ಮೊದಲು ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಿಟಕಿಗೆ ಕೆತ್ತಿದ ಒಂಬತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷ್ಣನ ಅಲಂಕೃತ ರೂಪ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಕಿಂಡಿ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

  • ದರ್ಶನದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಕ್ರಮ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಮಠದ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ.
  • ಮಠದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಭೋಜನ ಪ್ರಸಾದದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ.
  • ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹೋಗುವುದು ಉತ್ತಮ.

ಉಡುಪಿ ಪರ್ಯಾಯ ಎಂದರೇನು?

ಅಷ್ಟಮಠಗಳು ಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಸರದಿಯಂತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯೇ ಉಡುಪಿ ಪರ್ಯಾಯ. ಒಂದು ಮಠದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆ ಹೊರುತ್ತಾರೆ. ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಮಠಕ್ಕೆ ಹೊಣೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಸಮಾರಂಭವೂ ಪರ್ಯಾಯ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇದು ಭವ್ಯವಾದ ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯದ ನಿಖರ ದಿನಾಂಕ ಪಂಚಾಂಗ ಮತ್ತು ಮಠಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದರಿಂದ, ಮುಂದಿನ ಪರ್ಯಾಯದ ವಿವರಕ್ಕೆ ಮಠದ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನೇ ನೋಡಿ.

ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗೆ ಕಿವಿಮಾತು

ಮೊದಲು ಕನಕನ ಕಿಂಡಿಯ ಬಳಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ನಿಂತು, ಕನಕದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ. ನಂತರ ಮಠದ ಪ್ರಾಂಗಣ, ಮಧ್ವ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಅಷ್ಟಮಠಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. ಗದ್ದಲದ ಸಮಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬಹುದು.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಉಡುಪಿ ಕೃಷ್ಣ ಮಠದಲ್ಲಿ ಕನಕನ ಕಿಂಡಿಯ ಮೂಲಕವೇ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕೇ?

ಇದು ನಿಯಮವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪರಂಪರೆ. ಕನಕದಾಸರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಮೊದಲು ಕಿಂಡಿಯ ಬಳಿ ನಿಂತು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ದೇವರ ಮುಂದಿನ ಮಂಟಪದಿಂದ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಠದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಭೇಟಿಗೆ ಮೊದಲು ವಿಚಾರಿಸಿ.

ಉಡುಪಿ ಪರ್ಯಾಯ ಬಂದಾಗ ಕೃಷ್ಣ ವಿಗ್ರಹ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ?

ಇಲ್ಲ, ಪರ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಹೊಣೆ ಹೊರುವ ಮಠ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಪರಂಪರೆ ಅದೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಸ್ತಾಂತರದ ದಿನ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂದಣಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಯ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಅಷ್ಟಮಠ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಮಠ ಒಂದೇ ಏನು?

ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಮಠಗಳೂ ಇವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಸಮೀಪವೇ ಇವೆ. ಅಷ್ಟಮಠಗಳೆಂದರೆ ಪರ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಎಂಟು ಮಠಗಳ ಸಮೂಹ, ಕೃಷ್ಣ ಮಠವೇ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ. ಹೀಗಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳ ಗೊಂದಲ ಬೇಡ, ಕೃಷ್ಣ ಮಠ ಎಂದರೆ ದೇವರ ವಾಸಸ್ಥಾನ, ಅಷ್ಟಮಠ ಎಂದರೆ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.

Dharmayana Background

ಸಂಪೂರ್ಣ Dharmayana ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ

Dharmayana App

Google PlayApp Store