ತಿಥಿ ಎಂದರೇನು? ಚಂದ್ರನ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಶುಕ್ಲ-ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ವಿವರಣೆ
ಚಂದ್ರನ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಲೆಕ್ಕ

Aditya Pandey
20 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 4 ನಿಮಿಷ
ತಿಥಿ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸರಳ ಉತ್ತರ ಇದು: ತಿಥಿ ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರನ ದಿನ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವಿನ ಅಂತರ 12 ಅಂಶಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ತಗಲುವ ಕಾಲವೇ ಒಂದು ತಿಥಿ. ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯೋದಯದವರೆಗಿನ ನಮ್ಮ ದಿನಕ್ಕೂ ತಿಥಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಇದೆ, ಆದರೆ ಅವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಪಂಚಾಂಗದ ಐದು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ತಿಥಿ ಮೊದಲನೆಯದು, ಮತ್ತು ಹಬ್ಬ, ವ್ರತ, ಶ್ರಾದ್ಧಗಳ ದಿನ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದು ಇದರ ಮೇಲೆಯೇ.
ತಿಥಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹೇಗೆ?
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಚಂದ್ರ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಂತರ 12 ಅಂಶ ತುಂಬಿದಾಗ ಒಂದು ತಿಥಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ 30 ತಿಥಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಚಾಂದ್ರಮಾಸ ಆಗುತ್ತದೆ. ತಿಥಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳದ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಗಡಿಯಾರದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ತಿಥಿಯ ಅವಧಿ ಏಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಚಂದ್ರನ ವೇಗ ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ತಿಥಿ ಸುಮಾರು 19 ರಿಂದ 26 ಗಂಟೆಗಳ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಮುಗಿಯಬಹುದು. ಒಂದು ತಿಥಿ ಹಗಲಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಮರುದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮುಗಿಯಬಹುದು. ಆಗ ಒಂದೇ ತಿಥಿ ಎರಡು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ದಿನಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ತಿಥಿ ಯಾವ ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನೂ ಮುಟ್ಟದೆ ಒಂದೇ ದಿನದೊಳಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಕ್ಷಯ ತಿಥಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ತಿಥಿ ಎರಡು ಸೂರ್ಯೋದಯಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದು ವೃದ್ಧಿ ತಿಥಿ.
ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ
ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಅವಧಿ.
- ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ: ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ನಂತರ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ. ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬೆಳದಿಂಗಳ ಪಕ್ಷ, ವೃದ್ಧಿ ಪಕ್ಷ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
- ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ: ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ನಂತರ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯವರೆಗೆ. ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಪಂಚಾಂಗ ಓದುವುದು ಸುಲಭ. ಪಕ್ಷ ಶುಕ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಚಂದ್ರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೋ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೋ ಎಂದು ತಕ್ಷಣ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.
ತಿಥಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು
ಪ್ರತಿ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ: ಪಾಡ್ಯ, ಬಿದಿಗೆ, ತದಿಗೆ, ಚೌತಿ, ಪಂಚಮಿ, ಷಷ್ಠಿ, ಸಪ್ತಮಿ, ಅಷ್ಟಮಿ, ನವಮಿ, ದಶಮಿ, ಏಕಾದಶಿ, ದ್ವಾದಶಿ, ತ್ರಯೋದಶಿ, ಚತುರ್ದಶಿ. ಹದಿನೈದನೆಯ ತಿಥಿ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ, ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಏಕಾದಶಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ: ಒಮ್ಮೆ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ. ಯಾವ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರನ್ನೂ ಮಾಸದ ಹೆಸರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಹೇಳುವುದು ಇದಕ್ಕೇ.
ಹಬ್ಬ ಯಾವ ದಿನ ಎಂದು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ?
ತಿಥಿ ಎರಡು ದಿನಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಯಾವ ದಿನ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಕಾಲದ ತಿಥಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇನ್ನು ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತಿಥಿ ಇರುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಅಪರಾಹ್ಣ ಕಾಲದ ತಿಥಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಸ್ಮಾರ್ತ, ಮಾಧ್ವ, ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿಯಂತಹ ವ್ರತಗಳ ದಿನ ನಿರ್ಣಯದ ವಿಧಾನ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯ ದಿನ ಬೇರೆಯಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯ.
ನೀವು ಮಾಡಬಹುದಾದದ್ದು
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಂಗ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಇಂದಿನ ತಿಥಿ, ಅದು ಮುಗಿಯುವ ಹೊತ್ತು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷ ಯಾವುದು ಎಂದು ನೋಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ. ಆಗ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ರತ ಅಥವಾ ಶ್ರಾದ್ಧದ ದಿನ ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮಠದ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ತಿಥಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ?
ಇಲ್ಲ. ತಿಥಿ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರ ಅಂತರದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದರಿಂದ ಅದು ದಿನದ ಯಾವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಾದರೂ ಆರಂಭವಾಗಿ ಮುಗಿಯಬಹುದು. ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ತಿಥಿ ಮುಗಿಯುವ ಸಮಯ ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಯಾವ ಹೊತ್ತಿನವರೆಗೆ ಆ ತಿಥಿ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.
ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಅಷ್ಟಮಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆಯೇ?
ಹೌದು, ಮಾಸದ ಹೆಸರು ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷ ಎರಡೂ ಬೇರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಿತಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹಬ್ಬ ವ್ರತಗಳು ಕೂಡ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಥಿ ಹೇಳುವಾಗ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೇಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಎರಡು ಪಂಚಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ತಿಥಿಯ ಹೊತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಏಕೆ ಇರುತ್ತದೆ?
ಇದು ಹೊಸ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಪಂಚಾಂಗ ಎಂಬುದರ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ; ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ವಿಧಾನದಿಂದ ಹೊತ್ತು ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಮಠ ಅನುಸರಿಸುವ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.


