ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಮಹತ್ವ: ಘಂಟಾನಾದ ಏಕೆ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ
ನಾದದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೇವರು

Aditya Pandey
22 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 4 ನಿಮಿಷ
ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಮಹತ್ವ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕೊಡುವ ಉತ್ತರ ಸರಳ: ಗಂಟೆಯ ನಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಗದ್ದಲದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ದೇವರ ಕಡೆಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ದೇವರ ಕೋಣೆಯಿರಲಿ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿರಲಿ, ಆರತಿ ಅಥವಾ ನೈವೇದ್ಯದ ವೇಳೆ ಗಂಟೆ ಮೊಳಗುವುದನ್ನು ನೀವು ಕೇಳಿರುತ್ತೀರಿ. ಅದು ಕೇವಲ ಶಬ್ದ ಮಾಡಲು ಅಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅರ್ಥ, ಒಂದು ಕ್ರಮ ಇದೆ.
ಗಂಟೆಯ ನಾದ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆ
ಪೂಜೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುವುದು ಒಂದು ಸೂಚನೆಯಂತೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ನಾವು ದೈನಂದಿನ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿಡಬೇಕು ಎಂದು ತನಗೇ ತಾನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ಷಣ ಅದು. ಗಂಟೆಯ ನಾದ ಮೊದಲು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿ ಕ್ರಮೇಣ ಮೆತ್ತಗಾಗಿ ಅಡಗುತ್ತದೆ. ಆ ಅಡಗುವ ನಾದವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಕುಳಿತರೆ ಮನಸ್ಸು ತಾನಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅನೇಕ ಸಾಧಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಧ್ಯಾನದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲೂ ಇದೇ ಭಾವ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಶಬ್ದದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಅಲೆದಾಡುವ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಂದು ಆಧಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಪೂಜೆಯ ಗಂಟೆ ಆ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಅಶುಭ ನಿವಾರಣೆಯ ಭಾವ
ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು, ದೇವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಸೂಚನೆ. ಇನ್ನೊಂದು, ಪೂಜೆಯ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಅಶುಭ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವ ಧ್ವನಿ. ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಇದನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಶುಭ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೋ ಭಯಾನಕ ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕದಡುವ ಗೊಂದಲ, ಅಶುದ್ಧ ಭಾವನೆಗಳು ಎಂದೂ ಅದನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.
ಪೂಜೆಯ ಯಾವ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುತ್ತಾರೆ
ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬದಲಾದಂತೆ ಕ್ರಮ ಕೊಂಚ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಇವು:
- ಪೂಜೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ, ದೇವರ ಆಹ್ವಾನದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ
- ಧೂಪ, ದೀಪ ತೋರಿಸುವಾಗ
- ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವಾಗ
- ಆರತಿ ಬೆಳಗುವಾಗ, ಆರತಿ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ
- ಮಂಗಳಾರತಿ ಅಥವಾ ಪೂಜೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ
ಆರತಿಯ ವೇಳೆ ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆರತಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಹಿಡಿಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯ. ಮನೆಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೇ ಇದ್ದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಮನೆಯವರು ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಇದ್ದರೆ ಒಬ್ಬರು ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಗಂಟೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಕೇತಗಳು
ಪೂಜಾ ಗಂಟೆಯ ಹಿಡಿಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಂದಿ, ಹನುಮಂತ ಅಥವಾ ಗರುಡನ ಆಕೃತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದು ಆ ಮನೆಯ ಇಷ್ಟದೇವತೆಯ ಪರಂಪರೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲೂ ಅದು ಇರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಗಂಟೆಯ ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಲೋಹ ನಾದದ ಗುಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯ ನಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಅನುರಣಿಸುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಅದರ ವಿಶೇಷ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯ ನಾದವನ್ನು ಓಂಕಾರದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ವಿಷಯ; ಎಲ್ಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೂ ಹೀಗೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುವ ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳು
ಗಂಟೆಯನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ, ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಬಾರಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಜೋರಾಗಿ, ಕರ್ಕಶವಾಗಿ ಬಾರಿಸಿದರೆ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವೇ ಕೆಡುತ್ತದೆ. ಪೂಜೆ ಸಾಗುವಾಗ ಗಂಟೆಯನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಡಬಾರದು ಎಂದು ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಬಾರಿಸಿದ ನಂತರ ಮೆಲ್ಲನೆ ಅದರ ನಾದ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಇಡುವುದು ಕ್ರಮ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಮಗು ಮಲಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯರು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಗಂಟೆಯ ನಾದವನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೌಜನ್ಯ; ಭಕ್ತಿ ನಾದದ ಗಟ್ಟಿತನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಗಂಟೆ
ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಂಟೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ದೇವರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅದನ್ನು ಬಾರಿಸಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗುವುದು ಅನೇಕರ ಅಭ್ಯಾಸ. ಇದು ನಮ್ಮ ಆಗಮನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ವಿನಮ್ರ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯ ಪೂಜೆಯ ಕೈಗಂಟೆ ಇದೇ ಭಾವದ ಸಣ್ಣ ರೂಪ. ಎರಡರ ಉದ್ದೇಶವೂ ಒಂದೇ: ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿ ದೇವರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು.
ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಾಗ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿದ ನಂತರದ ಆ ಕ್ಷಣದ ಮೌನವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಪೂಜೆ ನಿಜವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಬಾರಿಸಬೇಕು?
ಪೂಜೆಯ ಆರಂಭ, ಆರತಿ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯದ ವೇಳೆ ಬಾರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ವ್ಯಾಪಕ. ಆದರೆ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ, ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎಂಬುದು ಮನೆತನ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟ ಕ್ರಮವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪೂಜೆ ಅಪೂರ್ಣವೇ?
ಇಲ್ಲ, ಗಂಟೆ ಇಲ್ಲದೆಯೂ ಪೂಜೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಗಂಟೆ ಒಂದು ಸಹಾಯಕ ಸಾಧನ ಮಾತ್ರ. ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಗಂಟೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಾವಿಸಿ ಅಥವಾ ಕೈಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟಿ ಆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.
ಪೂಜೆಯ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಯಾವ ಲೋಹದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಬೇಕು?
ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಕಂಚು ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ನಾದ ತಿಳಿಯಾಗಿ ಅನುರಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ಬಾರಿಸಿ ನೋಡಿ; ನಾದ ಕರ್ಕಶವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಬೇಗ ನಿಂತುಹೋದರೆ ಬೇರೆ ಗಂಟೆ ಆರಿಸಿ.


