Dharmayana

ಪಂಚಾಂಗ ಎಂದರೇನು? ಐದು ಅಂಗಗಳ ವಿವರಣೆ

ಕಾಲದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ದಾರಿ

Kushal K

Kushal K

19 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 4 ನಿಮಿಷ

ಪಂಚಾಂಗ ಎಂದರೇನು? ಐದು ಅಂಗಗಳ ವಿವರಣೆ

ಪಂಚಾಂಗ ಎಂದರೇನು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಸರಳ ಉತ್ತರ ಇದು: ಇದು ಹಿಂದೂ ಕಾಲಗಣನೆಯ ಪಂಚಾಂಗ, ಅಂದರೆ ದಿನದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಐದು ಅಂಗಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸುವ ಪಟ್ಟಿ. 'ಪಂಚ' ಎಂದರೆ ಐದು, 'ಅಂಗ' ಎಂದರೆ ಭಾಗ. ತಿಥಿ, ವಾರ, ನಕ್ಷತ್ರ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕರಣ ಈ ಐದು ಸೇರಿ ಒಂದು ದಿನದ ಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಯುಗಾದಿ, ಗೌರಿ ಹಬ್ಬ, ದೀಪಾವಳಿ ಮುಂತಾದ ಹಬ್ಬಗಳು ಯಾವ ದಿನ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಇದೇ ಪಂಚಾಂಗ.

ಪಂಚಾಂಗದ ಐದು ಅಂಗಗಳು

ಒಂದೊಂದು ಅಂಗವೂ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಚಲನೆಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಯಾಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ ಹೀಗಿದೆ:

  • ತಿಥಿ: ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ನಡುವಿನ ಅಂತರದಿಂದ ಬರುವ ಚಂದ್ರದಿನ.
  • ವಾರ: ಭಾನುವಾರದಿಂದ ಶನಿವಾರದವರೆಗಿನ ಏಳು ದಿನಗಳು.
  • ನಕ್ಷತ್ರ: ಆ ದಿನ ಚಂದ್ರನು ಇರುವ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ.
  • ಯೋಗ: ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ಬರುವ ಕಾಲಭಾಗ.
  • ಕರಣ: ತಿಥಿಯ ಅರ್ಧಭಾಗ.

ತಿಥಿ ಮತ್ತು ವಾರ

ತಿಥಿ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳ ಹೃದಯ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ನಂತರ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪದೆಯಿಂದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ಹದಿನೈದು ತಿಥಿಗಳು, ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ನಂತರ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಹದಿನೈದು. ಚಂದ್ರನ ವೇಗ ಸಮವಾಗಿರದ ಕಾರಣ ತಿಥಿಯ ಅವಧಿ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ತಿಥಿಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತು ಗಂಟೆಗೂ ಕಡಿಮೆ, ಕೆಲವು ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಗಂಟೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಇರಬಹುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಒಂದು ತಿಥಿ ಎರಡು ದಿನ ಬರುವುದು ಅಥವಾ ಒಂದು ದಿನ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವುದು ಸಾಧ್ಯ.

ವಾರ ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಸರಳ. ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಮರುದಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯದವರೆಗೆ ಒಂದು ವಾರದ ದಿನ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕ. ಏಕಾದಶಿ ಭಾನುವಾರ ಬಂದರೂ ಸೋಮವಾರ ಬಂದರೂ ತಿಥಿ ಅದೇ; ವಾರ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗುರುತು ಮಾತ್ರ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ನಕ್ಷತ್ರ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕರಣ

ಆಕಾಶದ ವೃತ್ತವನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನು ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅವಧಿಯೇ ಆ ದಿನದ ನಕ್ಷತ್ರ. ಜನ್ಮನಕ್ಷತ್ರ, ನಾಮಕರಣ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶದಂತಹ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ.

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ರೇಖಾಂಶಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹಂಚುತ್ತಾರೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶುಭ, ಕೆಲವು ಅಶುಭ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತ. ಕರಣ ಎಂದರೆ ತಿಥಿಯ ಅರ್ಧ; ಹೀಗೆ ಒಂದು ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕರಣಗಳು. ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಇವು ಸಮಯದ ಜೊತೆ ಬರೆದಿರುತ್ತವೆ, ಹೀಗೆ ಯಾವಾಗ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.

ಪಂಚಾಂಗ ಓದುವ ವಿಧಾನ

ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿದಾಗ ಮೊದಲು ಆ ದಿನದ ಸಂವತ್ಸರ, ಮಾಸ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದಿನಾಂಕದ ಮುಂದೆ ತಿಥಿ, ನಕ್ಷತ್ರ, ಯೋಗ, ಕರಣ ಮತ್ತು ಅವು ಮುಗಿಯುವ ಸಮಯ ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ, ರಾಹುಕಾಲ, ಗುಳಿಕಕಾಲ ಮುಂತಾದ ವಿವರಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ವಿಷಯ ನೆನಪಿಡಿ: ಸಮಯಗಳು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಸಮಯ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಪಂಚಾಂಗದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಂಪರೆಗಳು

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಪದ್ಧತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಯುಗಾದಿಯಿಂದ ಹೊಸ ವರ್ಷ ಆರಂಭ. ಸೌರಮಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಇವೆ. ಸ್ಮಾರ್ತ, ಮಾಧ್ವ, ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿಯಂತಹ ಕೆಲವು ದಿನಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವ ನಿಯಮಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅದರಿಂದ ಒಂದೇ ಹಬ್ಬ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿನ ಬರುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆತನ ಅನುಸರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನೇ ನೋಡಿ.

ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಗೆ

ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಒಂದು ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತಿಥಿ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಉಳಿದ ಅಂಗಗಳೂ ಪರಿಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಅಥವಾ ವ್ರತದ ಪಾರಣೆಯ ಸಮಯದಂತಹ ನಿಖರತೆ ಬೇಕಾದಾಗ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಅಥವಾ ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಉತ್ತಮ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ತಿಥಿ ಎರಡು ದಿನ ಬಂದರೆ ಯಾವ ದಿನ ಹಬ್ಬ ಮಾಡಬೇಕು?

ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ ತಿಥಿ ಆ ದಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ವೇಳೆ ಇರುವುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ರತಗಳ ದಿನ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅಥವಾ ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲದಲ್ಲಿರುವ ತಿಥಿ ಪರಿಗಣಿತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಬ್ಬದ ನಿಯಮವನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು.

ಎಲ್ಲ ಪಂಚಾಂಗಗಳೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತವೆಯೇ?

ಇಲ್ಲ. ಮುದ್ರಿತ ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಗಣನೆಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣಬಹುದು. ಮನೆತನದ ಪರಂಪರೆಗೆ ಹೊಂದುವ ಒಂದನ್ನೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬಳಸಿ.

ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು?

ಕೇವಲ ಅಂಕೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಹೆದರಬೇಕಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು ತಿಥಿ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರದ ಪಕ್ಕದ ಸಮಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅದು ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಸಮಯವೇ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಸಂದೇಹ ಇದ್ದರೆ ಕನ್ನಡ ಪಂಚಾಂಗದ ಮುನ್ನುಡಿಯ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಓದಿ.

Dharmayana Background

ಸಂಪೂರ್ಣ Dharmayana ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ

Dharmayana App

Google PlayApp Store