ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಇತಿಹಾಸ: ವಿಜಯನಗರದಿಂದ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯವರೆಗೆ
ನಾಡಿನ ವೈಭವ, ಪರಂಪರೆಯ ಹೆಮ್ಮೆ

Kushal K
18 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 4 ನಿಮಿಷ
ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಇತಿಹಾಸ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಬ್ಬದ ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಕಥೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎನ್ನಲಾಗುವ ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಒಡೆಯರ ಮನೆತನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇಂದು ಅದು ನಾಡಹಬ್ಬ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೂಲ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ನೋಡೋಣ.
ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದ ಬೇರುಗಳು
ನವರಾತ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವೈಭವದಿಂದ ಆಚರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆ, ಸೈನ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ದರ್ಬಾರ್ಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರದ ಪತನದ ನಂತರ ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ಎಳೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಎನ್ನುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಮಾತು.
ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸರು ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಿಖರ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಆಚರಣೆಯ ವಿವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ಖಚಿತವೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
ಒಡೆಯರ ಮನೆತನ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ದರ್ಬಾರ್
ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಮನೆತನ ದಸರಾವನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ನಡೆಸುವ ಖಾಸಗಿ ದರ್ಬಾರ್ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ರಾಜವಂಶದ ಕುಟುಂಬದ ವತಿಯಿಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಅರಮನೆಯ ಪೂಜೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಬೇರೆ. ಅವು ಕುಟುಂಬದ ಕುಲದೇವತೆಯ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕ್ರಮವಿದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯಿಂದ ವಿಜಯದಶಮಿಯವರೆಗೆ
ದಸರಾ ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ದಿನದ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಬರುವ ಹಬ್ಬವಾದ್ದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ನಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆ ಕೂರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯ. ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆಯುಧ ಪೂಜೆ ಕೂಡ ಈ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜಮನೆತನದ ವೈಭವವೂ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ
ವಿಜಯದಶಮಿಯ ದಿನ ನಡೆಯುವ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ದಸರಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜರೇ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಈಗ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಜಾನಪದ ಕಲಾತಂಡಗಳು, ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಆನೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬನ್ನಿಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಬನ್ನಿ ಮರದ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ.
ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಷಾಸುರ ಕಥೆ
ದಸರಾದ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಯು ದೇವಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಊರು ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಮಹಿಷೂರು ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯ ಈ ನಂಬಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯ ಎಂಬ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿ ಇಂದಿನ ದಸರಾ
ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ದಸರಾ ರಾಜಮನೆತನದ ಹಬ್ಬದಿಂದ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈಗ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಕುಸ್ತಿ, ಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಮೇಳದಂತಹ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳು ದೀಪಗಳಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತವೆ.
ನೀವು ಮೈಸೂರಿಗೆ ದಸರಾ ನೋಡಲು ಹೋಗಲು ಯೋಜಿಸಿದರೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ನೋಡಲು ಪ್ರವೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇರೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಒಂದೇ ದಿನಾಂಕದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆಯೇ?
ಇದು ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ತಿಥಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದಿನಾಂಕ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಕೊನೆ ಅಥವಾ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸರಿಯಾದ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ದಸರಾ ಪ್ರಕಟಣೆ ನೋಡಿ.
ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದ ನೋಡಬಹುದು?
ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರಮನೆಯ ಆವರಣ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾರ್ಗದ ಬಳಿ ನಿಗದಿತ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಜಾಗಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪಾಸ್ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವರ್ಷದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
ದಸರಾ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ?
ಇಲ್ಲ, ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆ ಕೂರಿಸುವುದು, ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಆಯುಧ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮಂಗಳೂರು, ಮಡಿಕೇರಿ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಳೀಯ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗಳಿವೆ. ಮೈಸೂರಿನ ವೈಭವ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು.


