Dharmayana

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಮಹತ್ವ: ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದರ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿ

ಬೆಳಕಿನ ತಿಂಗಳು, ಭಕ್ತಿಯ ಹಣತೆ

Sunil Chaurasia

Sunil Chaurasia

19 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 4 ನಿಮಿಷ

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಮಹತ್ವ: ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದರ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿ

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಮಹತ್ವ ಇರುವುದು ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ. ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ, ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮನೆಮನೆಯ ಪದ್ಧತಿ. ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಚಾಂದ್ರಮಾನ ವರ್ಷದ ಎಂಟನೇ ತಿಂಗಳು. ದೀಪಾವಳಿಯ ನಂತರ ಬರುವ ಈ ಮಾಸವನ್ನು ದೀಪದ ಮಾಸ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ ಎಂದರೇನು

ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಳಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಬರುವ ಕಾರಣ ಈ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಸದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಚಂದ್ರನ ಗತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ದಿನಾಂಕಗಳು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿನ ಮತ್ತು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಮಳೆಗಾಲ ಮುಗಿದು ಚಳಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಹೊತ್ತು ಇದು. ಸಂಜೆ ಬೇಗ ಕತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವ ಪದ್ಧತಿ ಬದುಕಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದರ ಅರ್ಥ

ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಎಣ್ಣೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಲವು, ಬತ್ತಿ ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರ, ಜ್ವಾಲೆ ಭಕ್ತಿ ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೀಪ ತನ್ನನ್ನು ಉರಿಸಿಕೊಂಡು ಇತರರಿಗೆ ಬೆಳಕು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣವನ್ನು ನಾವೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದನ್ನು ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇಬ್ಬರ ಆರಾಧನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಭಕ್ತರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಶೈವ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಮನೆಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ.

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ ವ್ರತ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ ವ್ರತ ಆಚರಿಸುವವರು ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ:

  • ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದು
  • ಸಂಜೆ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದು
  • ಸೋಮವಾರಗಳಂದು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದೀಪ ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು
  • ಸರಳ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದು, ಕೆಲವರು ಒಪ್ಪೊತ್ತು ಊಟ ಮಾಡುವುದು

ವ್ರತದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟು ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಮಾರ್ತ, ಮಾಧ್ವ, ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರವರ ಪರಂಪರೆಯ ಪದ್ಧತಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರು ಹೇಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿ.

ಕಾರ್ತಿಕ ದೀಪೋತ್ಸವ

ಕಾರ್ತಿಕ ದೀಪೋತ್ಸವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ, ಪ್ರಾಕಾರ ಮತ್ತು ಕೊಳದ ಸುತ್ತ ಸಾವಿರಾರು ಹಣತೆಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರಿನ ಜನ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದು ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಹಬ್ಬವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ವಿಶೇಷ ದೀಪೋತ್ಸವ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಾವ ದಿನ ಎಂಬುದು ಆಯಾ ದೇವಾಲಯದ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವಾಗ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದು

ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಗಳು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿಡುತ್ತವೆ:

  1. ದೀಪ ಹಚ್ಚುವ ಮೊದಲು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ.
  2. ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪ ಬಳಸಿ; ಶುದ್ಧ ಹತ್ತಿ ಬತ್ತಿ ಇಡಿ.
  3. ಹಚ್ಚುವಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟದೇವರ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಿ.
  4. ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಡಿ; ಪರದೆ, ಕಾಗದದ ಬಳಿ ಇಡಬೇಡಿ.
  5. ದೀಪವನ್ನು ಬಾಯಿಯಿಂದ ಊದಿ ಆರಿಸಬೇಡಿ; ಹೂವಿನ ದಂಡೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ತಣಿಸಿ.

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರೆ ದೀಪ ಅವರ ಕೈಗೆ ಎಟುಕದಂತೆ ಇಡಿ. ಹಣತೆಯ ಕೆಳಗೆ ತಟ್ಟೆ ಇಟ್ಟರೆ ಎಣ್ಣೆ ಚೆಲ್ಲುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.

ಈ ತಿಂಗಳಿಂದ ಏನು ಕಲಿಯಬಹುದು

ದೊಡ್ಡ ಆಡಂಬರ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಣತೆ, ಒಂದು ಹನಿ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸು ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು ಎಂಬುದು ಈ ಮಾಸದ ಸಂದೇಶ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ ಒಂದು ನಿಮಿಷ ದೀಪದ ಮುಂದೆ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತರೆ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಿಂಗಳು ಪೂರ್ತಿ ಅಷ್ಟನ್ನಾದರೂ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅದೇ ಈ ಮಾಸಕ್ಕೆ ನೀವು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ದೀಪ ಹಚ್ಚಲೇಬೇಕೇ?

ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಇಡೀ ತಿಂಗಳು ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಸೋಮವಾರ ಅಥವಾ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಎಷ್ಟು ದಿನ ಎಂಬುದು ನಿಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ; ಆರೋಗ್ಯ ಅಥವಾ ಸಮಯದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ದಿನ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಕೆಲವು ದಿನ ಹಚ್ಚಿದರೂ ಭಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಲು ಯಾವ ಸಮಯ ಒಳ್ಳೆಯದು?

ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಜೆ ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತು ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ; ಅನೇಕರು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವವೂ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರು ಸಂಜೆಯ ದೀಪವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದೀಪಕ್ಕೆ ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪ ಯಾವುದು ಬಳಸಬೇಕು?

ಎಣ್ಣೆ, ತುಪ್ಪ ಅಥವಾ ಹಸುವಿನ ತುಪ್ಪ ಬಳಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ತುಪ್ಪ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಕೊಬ್ಬರಿ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದಲೂ ಹಚ್ಚಬಹುದು. ಕೆಲವೆಡೆ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, ತುಳಸಿಯೊಂದಿಗೆ ದೀಪ ಇಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ; ಇದು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

Dharmayana Background

ಸಂಪೂರ್ಣ Dharmayana ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ

Dharmayana App

Google PlayApp Store