ಹಿಂದೂ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ತಿಂಗಳುಗಳು: ಚೈತ್ರದಿಂದ ಫಾಲ್ಗುಣದವರೆಗೆ
ಚಂದ್ರನ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಹನ್ನೆರಡು ಹೆಸರು

Sunil Chaurasia
20 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 4 ನಿಮಿಷ
ಹಿಂದೂ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ತಿಂಗಳುಗಳು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವ ಹನ್ನೆರಡು ಮಾಸಗಳು. ಅವು ಚೈತ್ರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಫಾಲ್ಗುಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬ, ವ್ರತ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧಗಳ ದಿನವನ್ನು ಈ ಮಾಸಗಳ ಮತ್ತು ತಿಥಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡೂ ಮಾಸಗಳ ಹೆಸರು, ಅವುಗಳ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಜೊತೆ ಬೆಸೆದಿರುವ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಮಾಸ ಎಂದರೇನು, ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ
ಚಾಂದ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾಸ ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರನ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಚಕ್ರ. ಈ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ತಿಥಿಗಳ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಹದಿನೈದು ತಿಥಿಗಳ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ ಇರುತ್ತವೆ. ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮಾಸದ ಹೆಸರು ಆ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಚಂದ್ರ ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಳಿ ಇರುತ್ತಾನೋ ಅದರಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ತಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಳಿಯ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಚೈತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಅಮಾಂತ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿ
ಮಾಸ ಯಾವಾಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದ್ಧತಿಗಳಿವೆ. ಅಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಸ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಿಂದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ದಿನಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಕಡೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಾಸದ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ತಿಥಿ ಒಂದೇ ಆದರೂ ಮಾಸದ ಹೆಸರು ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಹನ್ನೆರಡು ಮಾಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ
- ಚೈತ್ರ: ಚಾಂದ್ರಮಾನ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಮಾಸ. ಇದರ ಶುಕ್ಲ ಪಾಡ್ಯದಂದು ಯುಗಾದಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
- ವೈಶಾಖ: ಅಕ್ಷಯ ತೃತೀಯ ಈ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
- ಜ್ಯೇಷ್ಠ: ಬೇಸಿಗೆಯ ಅಂತ್ಯದ ಮಾಸ.
- ಆಷಾಢ: ಮಳೆಗಾಲದ ಆರಂಭ. ಈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
- ಶ್ರಾವಣ: ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಮುಂತಾದ ಹಬ್ಬಗಳ ಮಾಸ.
- ಭಾದ್ರಪದ: ಗೌರಿ ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬದ ಮಾಸ.
- ಆಶ್ವಯುಜ: ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿ ಈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ.
- ಕಾರ್ತಿಕ: ದೀಪೋತ್ಸವದ ಮಾಸ. ದೀಪಾವಳಿಯ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಅಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ವಯುಜದ ಕೊನೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.
- ಮಾರ್ಗಶಿರ: ಚಳಿಗಾಲದ ಆರಂಭದ ಮಾಸ.
- ಪುಷ್ಯ: ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮಾಸ.
- ಮಾಘ: ರಥಸಪ್ತಮಿ ಈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ.
- ಫಾಲ್ಗುಣ: ಹೋಳಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಮಾಸ. ಇದರ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಚೈತ್ರ.
ಚೈತ್ರ ವೈಶಾಖ ತಿಂಗಳು: ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಆರಂಭ
ಚೈತ್ರ ವೈಶಾಖ ತಿಂಗಳು ವಸಂತ ಋತುವಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮರಗಳು ಚಿಗುರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುಗಾದಿಗೆ ಬೇವು ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಕಹಿಯ ಮಿಶ್ರಣ ಬದುಕಿನ ಸುಖ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಏರುತ್ತದೆ; ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೀರು, ಮಜ್ಜಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುವ ರೂಢಿ ಹಲವೆಡೆ ಇದೆ.
ಅಧಿಕ ಮಾಸ ಎಂದರೇನು
ಚಂದ್ರನ ವರ್ಷ ಸೂರ್ಯನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೊಂದು ದಿನ ಚಿಕ್ಕದು. ಈ ಅಂತರ ಕೂಡುತ್ತ ಹೋದರೆ ಹಬ್ಬಗಳು ಋತುಗಳಿಂದ ಜಾರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಸವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಅಧಿಕ ಮಾಸ. ಸೂರ್ಯ ಒಂದೇ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸವನ್ನು ಕಳೆದರೆ ಅದು ಅಧಿಕ ಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ವರ್ಷ ಯಾವ ಮಾಸ ಅಧಿಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಆ ವರ್ಷದ ಪಂಚಾಂಗ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡುವಾಗ ನೆನಪಿಡಿ
ಹಬ್ಬದ ದಿನವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮಾಸ, ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ತಿಥಿ ಮೂರನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು. ಅಮಾಂತ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಅಂತರದಿಂದಾಗಿ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ನೋಡುವಾಗ ಗೊಂದಲ ಆಗಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದ ದೇವಾಲಯದ ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಕೇಳಿ ದಿನ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಸದ ಹೆಸರು ಒಂದೇ ಇರುತ್ತದೆಯೇ?
ಇಲ್ಲ. ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ದಿನಗಳಿಗೆ ಅಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾಸದ ಹೆಸರು, ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಮಾಸದ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದೇ ದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾಸದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಮಾಸದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯದ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡುವಾಗ ಯಾವ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.
ಅಧಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಬಹುದೇ?
ಅಧಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಬ್ಬಗಳು ಮುಂದಿನ ನಿಜ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಮಾಸವನ್ನು ಜಪ, ದಾನ, ಪುರಾಣ ಓದುವುದು ಮುಂತಾದ ಸಾಧನೆಗೆ ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಹೊಸ ಶುಭ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಇದೆ.
ಹಬ್ಬದ ದಿನಾಂಕ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಯಾಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಹಾಕಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಧಿಯಿಂದ ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಸರಿಸುಮಾರು 29 ರಿಂದ 30 ದಿನ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತಿಂಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹಬ್ಬಗಳ ದಿನ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.


