ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಜಪ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ
ಬುದ್ಧಿಯ ಬೆಳಕಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

Abhilash Ramakrishna
18 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 4 ನಿಮಿಷ
ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇಷ್ಟು: ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡುವ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ನಾವು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ, ಆ ತೇಜಸ್ಸು ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೇಡುವ ಮಂತ್ರವಲ್ಲ; ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು, ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಬೇಡುವ ಮಂತ್ರ. ಈ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರದ ಪದಪದದ ಅರ್ಥ, ಅದರ ಮೂಲ, ಜಪ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗುವ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ.
ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲ
ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಂತ್ರ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಾಯತ್ರಿ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಹೆಸರು. ಮಂತ್ರದ ದೇವತೆ ಸವಿತೃ, ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿ. ಭಕ್ತಿಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಗಾಯತ್ರಿ ದೇವಿಯ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಂತ್ರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪ ಹೀಗಿದೆ: ಓಂ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ ತತ್ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ ಭರ್ಗೋ ದೇವಸ್ಯ ಧೀಮಹಿ ಧಿಯೋ ಯೋ ನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್.
ಪದಪದದ ಅರ್ಥ
ಮಂತ್ರದ ಪ್ರತಿ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಒಂದು ಅರ್ಥವಿದೆ:
- ಓಂ: ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲ ನಾದ, ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಸಂಕೇತ.
- ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ: ಭೂಲೋಕ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು.
- ತತ್ ಸವಿತುಃ ವರೇಣ್ಯಂ: ಸವಿತೃವಿನ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಪೂಜನೀಯ ಸ್ವರೂಪ.
- ಭರ್ಗೋ ದೇವಸ್ಯ ಧೀಮಹಿ: ಆ ದೇವನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನಾವು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ.
- ಧಿಯೋ ಯೋ ನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್: ಅವನು ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲಿ.
ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಜೋಡಿಸಿದರೆ ಮೇಲಿನ ಸರಳ ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತದೆ. 'ಭರ್ಗ' ಪದಕ್ಕೆ ತೇಜಸ್ಸು ಅಥವಾ ಪಾಪವನ್ನು ಸುಡುವ ಬೆಳಕು ಎಂದು ಅರ್ಥ ಹೇಳುವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ; ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ನಡುವೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.
ಮಂತ್ರದ ಮಹತ್ವ
ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಮಹತ್ವ ಇರುವುದು ಅದರ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು ಅಥವಾ ಸುಖ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಬುದ್ಧಿ ತಿಳಿಯಾಗಲಿ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರ, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸು, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಿಳಿಯಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಈ ಮಂತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ಭಾವ.
ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವೇದಮಾತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉಪನಯನ ಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಉಪದೇಶ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯ ಹೃದಯವೂ ಇದೇ ಮಂತ್ರ.
ಜಪ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ
ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತತೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ನಾನದ ನಂತರ, ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಶಾಂತವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಕುಳಿತು ಜಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲು ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಜಪ ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಪಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಅಥವಾ ತುಳಸಿ ಮಣಿಗಳ 108 ಮಣಿಯ ಮಾಲೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ತೋರುಬೆರಳು ಮಾಲೆಗೆ ತಾಗದಂತೆ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಮಣಿ ಎಣಿಸುವುದು ರೂಢಿ. ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಲಿ; ಧ್ವನಿ ಹೊರಗೆ ಕೇಳಿಸದಷ್ಟು ಮೆದುವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮನದಲ್ಲೇ ಜಪಿಸಬಹುದು.
ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ಬೆಳಗಿನ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ ಜಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನದ ಹೊತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್ನುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ತ, ಮಾಧ್ವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯ ಕ್ರಮ, ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಕ್ರಮ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ.
ಉಪನಯನ ಆದವರು ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಗುರುಗಳಿಂದ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದು ಜಪ ಮಾಡುವುದು ರೂಢಿ. ಉಪದೇಶ ಪಡೆಯದವರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪರಂಪರೆಗಳವರು ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಜಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ; ಈ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಅಥವಾ ಗುರುಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದೇನು
ಮೊದಲ ತಪ್ಪು ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯದೆ ಯಂತ್ರದಂತೆ ಪಠಿಸುವುದು. ಅರ್ಥವನ್ನು ಮನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜಪಿಸಿದಾಗ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಅವಸರ ಮಾಡುವುದು. ಮೂರನೆಯದು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು.
ಆರಂಭಿಸುವವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಬಾರಿ ಜಪದಿಂದ ಶುರು ಮಾಡಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ 108ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದೇ ಸಮಯ, ಒಂದೇ ಜಾಗ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಜಪಿಸಬೇಕು?
ಇದು ಒಂದು ರೂಢಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟೇ. ಸಮಯ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಾಗ 10 ಅಥವಾ 28 ಬಾರಿ ಜಪ ಮಾಡುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಪ್ರತಿದಿನದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಪನಯನ ಆಗದವರು ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಜಪ ಮಾಡಬಹುದೇ?
ಕೇಳುವುದು ಅಥವಾ ಅರ್ಥವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಜಪ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ; ನಿಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಗುರುಗಳು ಅಥವಾ ಹಿರಿಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
ಜಪ ಮಾಡುವಾಗ ಮನಸ್ಸು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಹೋದರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಜಪ ಮಧ್ಯೆ ಮನಸ್ಸು ಅಲೆದರೆ ಗಾಬರಿಯಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ; ಮತ್ತೆ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥದತ್ತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತರಬೇಕು. ಮಾಲೆಯ ಮಣಿ ಎಣಿಕೆ ತಪ್ಪಿದರೆ ಆ ಸುತ್ತನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಮುಂದುವರಿಸುವವರೂ, ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.


