ದೀಪಾವಳಿ ಆಚರಣೆ ಕರ್ನಾಟಕ: ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿಯಿಂದ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿವರೆಗೆ
ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ, ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆ

Sunil Chaurasia
18 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 4 ನಿಮಿಷ
ದೀಪಾವಳಿ ಆಚರಣೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಿನದ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಅದು ಹಲವು ದಿನಗಳ ಸರಣಿ. ಅಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬುವುದು, ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ, ಬಲಿ ಪೂಜೆ ಒಂದರ ಹಿಂದೊಂದು ಬರುತ್ತವೆ. ಯಾವ ದಿನ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆಯಾ ವರ್ಷದ ಖಚಿತ ದಿನಾಂಕಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿ.
ನೀರು ತುಂಬುವ ಹಬ್ಬ
ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನವನ್ನು ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬುವ ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದು ಸ್ನಾನದ ಹಂಡೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು, ಅದಕ್ಕೆ ಸುಣ್ಣ ಮತ್ತು ಕೆಮ್ಮಣ್ಣಿನ ಪಟ್ಟೆ ಹಾಕಿ, ಹೂವಿನ ಹಾರ ಹಾಕಿ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಂಡೆಗೆ ನೀರು ತುಂಬಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಮರುದಿನದ ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ.
ಈ ಆಚರಣೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಈ ದಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಹಂಡೆ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ
ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಚತುರ್ದಶಿ ತಿಥಿಯಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನರಕಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ದಿನವನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕಿನ ಗೆಲುವು ಎಂಬ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ.
ಈ ದಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಏಳುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಮೈಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಹಂಡೆಯ ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಆಚರಣೆ. ಇದನ್ನು ಗಂಗಾ ಸ್ನಾನ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ದೇವರಿಗೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಹಬ್ಬದ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ
ಮುಂದಿನ ದಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಜೆ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಸಾಲಾಗಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ಈ ದಿನ ತಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ.
ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ ಮತ್ತು ಆಭರಣ ಇಡುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಪೂಜೆಗೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನ ಮನೆತನದಿಂದ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಅನುಸರಿಸಿದ ಕ್ರಮವೇ ನಿಮಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ.
ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ
ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಪಾಡ್ಯಮಿ ತಿಥಿಯಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಮನನು ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಕಥೆ ಇದರ ಹಿನ್ನೆಲೆ. ಬಲಿಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ದಿನ ಹಸುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದನಕರುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಹಸುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅವಕ್ಕೆ ಆರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷಿ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ಗುರುತು.
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ
- ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿ, ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕುವುದು.
- ಸಂಜೆ ಹಣತೆ ಹಚ್ಚಿ ಮನೆಯ ಸುತ್ತ ಇಡುವುದು.
- ಹಬ್ಬದ ಅಡುಗೆ, ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ ಮಾಡಿ ದೇವರಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುವುದು.
- ಹಿರಿಯರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವುದು.
ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ವಿವರಗಳು ಮಧ್ವ, ಸ್ಮಾರ್ತ, ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನೂ ಇಲ್ಲ; ನಿಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ.
ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು
ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ದಿನ ಮುನ್ನ ಮನೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಪೂಜೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿ ತರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ಹಂಡೆ, ಹಣತೆ, ಎಣ್ಣೆ, ಬತ್ತಿ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಗಡಿಬಿಡಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಯಾವ ದಿನ ಯಾವ ಆಚರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ತಿಥಿಗಳು ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿ ಹೋಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ; ಆಗ ನಿಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಪುರೋಹಿತರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ದೀಪಾವಳಿಯ ಎಲ್ಲ ದಿನಗಳನ್ನೂ ಎಲ್ಲರೂ ಆಚರಿಸಬೇಕೇ?
ಇಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿಯ ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಮನೆತನದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ಹಂಡೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೀರು ತುಂಬುವ ಹಬ್ಬ ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದು?
ಹೌದು, ಹಂಡೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬಕೆಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ನಾನದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನೇ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಹೂವು ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ನೀರು ತುಂಬಿ ಪೂಜಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಭಾವ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆ, ಪಾತ್ರೆಯ ವಿಧ ಅಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆಯೇ?
ಇಲ್ಲ. ತಿಥಿ ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿ ಹೋದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಚರಣೆಗಳು ಒಂದೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು ಅಥವಾ ಒಂದು ದಿನ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಬಹುದು. ಆ ವರ್ಷದ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿ ದಿನ ನಿರ್ಧರಿಸಿ.


