Dharmayana

ಆಯುರ್ವೇದ ದಿನಚರ್ಯೆ: ಬೆಳಗಿನಿಂದ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗಿನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು

ಪ್ರತಿದಿನದ ಲಯದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಬೇರು

Aditya Pandey

Aditya Pandey

19 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 5 ನಿಮಿಷ

ಆಯುರ್ವೇದ ದಿನಚರ್ಯೆ: ಬೆಳಗಿನಿಂದ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗಿನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು

ಆಯುರ್ವೇದ ದಿನಚರ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಬೆಳಗಿನಿಂದ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಸರಣಿ. ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವುದು, ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವುದು, ಸ್ನಾನ, ಊಟ, ನಿದ್ರೆ ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಒಂದು ಸಮಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಮ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಸಲಹೆ. ಆಯುರ್ವೇದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ದಿನಚರ್ಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ; ಒಂದೆರಡು ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಶುರುಮಾಡಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೇಗನೆ ಏಳುವುದು

ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ ದಿನ ಶುರುವಾಗುವುದು ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ. ಇದನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಗಂಟೆ ಮೊದಲಿನ ಸಮಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ವಾತಾವರಣ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮಾತು.

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಷ್ಟು ಬೇಗ ಏಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು. ಕೆಲಸದ ಸಮಯ ಅಥವಾ ಮನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ಬೇಗ ಏಳುವುದು ಕಷ್ಟವಾದರೆ, ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಎದ್ದರೂ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಏಳುವ ರೂಢಿ.

ಬೆಳಗಿನ ಶುಚಿತ್ವ

ಎದ್ದ ಮೇಲೆ ಮಲ-ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ, ನಂತರ ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವುದು ಮತ್ತು ನಾಲಿಗೆ ಶುಚಿ ಮಾಡುವುದು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ಆಯುರ್ವೇದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಸ್ಟೀಲ್ ಜಿಹ್ವಾ ನಿರ್ಲೇಖನದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಜ್ಜಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಲ್ಲುಜ್ಜಲು ಕಹಿ, ಒಗರು ಅಥವಾ ಖಾರ ರುಚಿಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಪುಡಿ ಅಥವಾ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ.

ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ, ಕಣ್ಣು, ಬಾಯಿ ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೆಲವರು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಒಂದು ಲೋಟ ಉಗುರುಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಹೊಟ್ಟೆ ಹಗುರವಾಗಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಭ್ಯಂಗ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನ

ಅಭ್ಯಂಗ ಎಂದರೆ ಮೈಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡುವುದು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಂಗಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ರೂಢಿ ಇದೆ. ದಿನಚರ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ದಿನವೂ ಮಾಡಬಹುದು. ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಬಿಟ್ಟು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

ವ್ಯಾಯಾಮವನ್ನು ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಮಾಡುವುದು ಕ್ರಮ. ಆಯುರ್ವೇದ ಗ್ರಂಥಗಳು ದೇಹದ ಶಕ್ತಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆವರು ಮೂಡಿ ಉಸಿರು ಸ್ವಲ್ಪ ಏರುವಷ್ಟು ಸಾಕು. ನಡಿಗೆ, ಸೂರ್ಯನಮಸ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಸರಳ ಯೋಗಾಸನಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕು.

ಆಹಾರದ ಕ್ರಮ

ಹಸಿವು ಬಂದಾಗ ಊಟ ಮಾಡುವುದು, ಹಿಂದಿನ ಊಟ ಜೀರ್ಣವಾದ ಮೇಲೆಯೇ ಮುಂದಿನದನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಆಯುರ್ವೇದದ ಮೂಲ ಸೂತ್ರ. ಹಗಲಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವನ್ನು ದಿನದ ಪ್ರಮುಖ ಊಟವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬುದು ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಮಾತು.

ಊಟವನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿ, ಗಡಿಬಿಡಿ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೊಬೈಲ್ ಅಥವಾ ಟಿವಿ ನೋಡುತ್ತಾ ತಿನ್ನುವುದು ಬೇಡ. ಬಿಸಿಯಾದ, ತಾಜಾ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ. ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಊಟದ ನಂತರ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆದಾಡಿ.

ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಅಭ್ಯಾಸ

ರಾತ್ರಿಯ ಊಟವನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿಯೂ, ಮಲಗುವ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಮೂರು ಗಂಟೆ ಮುಂಚೆಯೂ ಮಾಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಭಾರವಾದ, ಎಣ್ಣೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಡ.

ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ಕೈಕಾಲು ತೊಳೆದು, ಅಂಗಾಲಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚುವ ಪದ್ಧತಿ ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಇದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ ನಿದ್ರೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪರದೆಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ನಿಗದಿತ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಲಗಿ. ಆಯುರ್ವೇದ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೂರು ಉಪಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.

ನಿಮ್ಮ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸುವುದು

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ದೇಹಪ್ರಕೃತಿ, ವಯಸ್ಸು, ವೃತ್ತಿ ಬೇರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಪಾಲಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ವಾರ ಏಳುವ ಸಮಯ ಮತ್ತು ನಾಲಿಗೆ ಶುಚಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಎರಡನೇ ವಾರ ಊಟದ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ. ಆಮೇಲೆ ಅಭ್ಯಂಗ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಸೇರಿಸಿ.

ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಅಥವಾ ಔಷಧ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವವರು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಆಯುರ್ವೇದ ದಿನಚರ್ಯೆಯನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸುವ ವಿಧಾನ

  1. ಬೇಗ ಏಳಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಏಳಿ.
  2. ಶುಚಿತ್ವ ಮಾಡಿ ಮಲ-ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ, ಹಲ್ಲುಜ್ಜಿ, ನಾಲಿಗೆ ಶುಚಿ ಮಾಡಿ, ಮುಖ ತೊಳೆಯಿರಿ.
  3. ಉಗುರುಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರು ಕುಡಿಯಿರಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಒಂದು ಲೋಟ ಉಗುರುಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಡಿಯಿರಿ.
  4. ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಂಗ ಹಗುರವಾದ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಮೈಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ.
  5. ಹಸಿವಾದಾಗ ಊಟ ಮಾಡಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮುಖ್ಯ ಊಟ ಮಾಡಿ, ರಾತ್ರಿ ಹಗುರವಾಗಿ ಬೇಗ ಊಟ ಮಾಡಿ.
  6. ನಿಗದಿತ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಲಗಿ ಪರದೆಯ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಅಂಗಾಲಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಲಗಿ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಬೆಳಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟು ಬೇಗ ಏಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?

ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೆ ಏಳುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಅದು ಕಷ್ಟವಾದರೆ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಏಳಬಹುದು. ರಾತ್ರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ತಮ್ಮ ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯವನ್ನು ಒಂದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಏಳುವ ನಂತರದ ಶುಚಿತ್ವದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿ ಪಾಲಿಸಬಹುದು.

ಅಭ್ಯಂಗಕ್ಕೆ ಯಾವ ಎಣ್ಣೆ ಬಳಸಬಹುದು?

ಕರ್ನಾಟಕದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬರಿ (ತೆಂಗಿನ) ಎಣ್ಣೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಯಾವ ಎಣ್ಣೆ ನಿಮಗೆ ಸರಿ ಎಂಬುದು ದೇಹಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಋತುವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ; ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿ ಇದ್ದರೆ ಮೊದಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ನೋಡಿ.

ದಿನಚರ್ಯೆಯ ಎಲ್ಲ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಪಾಲಿಸಲೇಬೇಕೆ?

ಇಲ್ಲ. ದಿನಚರ್ಯೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಲಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದೇ ಹೊರತು ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿನ ತಪ್ಪಿದರೆ ಮರುದಿನ ಮತ್ತೆ ಶುರುಮಾಡಿ; ಕೆಲವು ಅಭ್ಯಾಸಗಳಷ್ಟೇ ಪಾಲಿಸಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ.

Dharmayana Background

ಸಂಪೂರ್ಣ Dharmayana ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ

Dharmayana App

Google PlayApp Store