Dharmayana

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹುಣ್ಣಿಮೆ: ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ

ಚಂದ್ರನ ಏರಿಳಿತದಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಲೆಕ್ಕ

Kushal K

Kushal K

21 ನವೆಂಬರ್ 2026 • 4 ನಿಮಿಷ

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹುಣ್ಣಿಮೆ: ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮಹತ್ವ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಸರಳ ಉತ್ತರ ಹೀಗಿದೆ: ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ತಿಂಗಳ ಎರಡು ತುದಿಗಳನ್ನು ಇವು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಚಂದ್ರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತಾನೆ. ಇವೆರಡರ ನಡುವಿನ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಏರಿಳಿತವೇ ನಮ್ಮ ಅನೇಕ ವ್ರತ, ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅವು ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡೋಣ.

ಚಂದ್ರನ ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು

ಭಾರತೀಯ ಪಂಚಾಂಗವು ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತಿಂಗಳನ್ನು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿ ಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರ ಬೆಳೆಯುವ ಅವಧಿ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ, ಕ್ಷೀಣಿಸುವ ಅವಧಿ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ.

ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷವು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ನಂತರ ಶುರುವಾಗಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷವು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ನಂತರ ಶುರುವಾಗಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಈ ಎರಡು ದಿನಗಳು ಪಕ್ಷಗಳ ಗಡಿರೇಖೆಗಳು.

ತಿಥಿಯ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸ್ಥಾನ

ಪಂಚಾಂಗದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ತಿಥಿ ಒಂದು. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವಿನ ಕೋನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ತಿಥಿಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ತಿಥಿಗಳಿರುತ್ತವೆ.

ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಹದಿನೈದನೇ ತಿಥಿಯೇ ಹುಣ್ಣಿಮೆ (ಪೂರ್ಣಿಮಾ). ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಹದಿನೈದನೇ ತಿಥಿಯೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ. ತಿಥಿಯ ಅವಧಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಿಥಿ ಒಂದು ದಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗಿ ಮರುದಿನ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ರತ ಅಥವಾ ಪೂಜೆಗೆ ಯಾವ ದಿನ ಸರಿ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನೇ ನೋಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಮಹತ್ವ

ಹುಣ್ಣಿಮೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶುಭ, ಪೂರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಕೆಲವರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ರಾತ್ರಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೂ ಅದು ಬರುವ ತಿಂಗಳ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಗುರುತಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶ್ರಾವಣ ಹುಣ್ಣಿಮೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆ, ಆಷಾಢ ಹುಣ್ಣಿಮೆ. ಆಷಾಢ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯನ್ನು ಗುರುಪೂರ್ಣಿಮೆಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಯಾವ ಆಚರಣೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಬದಲಾಗಬಹುದು.

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಮಹತ್ವ

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯನ್ನು ಭಯದಿಂದ ನೋಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪಿತೃಗಳ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ದಿನ. ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ತರ್ಪಣ ಅಥವಾ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಹಾಲಯ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಕೆಲವರು ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಮೌನವಾಗಿ ಜಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ಕೆಲಸವನ್ನು ಈ ದಿನ ಶುರು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇದೆ; ಆದರೆ ಇದು ಎಲ್ಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ದೀಪಾವಳಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಬರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಈ ದಿನವನ್ನು ಅಶುಭವೆಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದು.

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸುವುದು

ಆಚರಣೆಯ ವಿಧಾನ ಮನೆತನದಿಂದ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನ. ಸ್ಮಾರ್ತ, ಮಾಧ್ವ, ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆ ಇರಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಅಥವಾ ಕುಲಪುರೋಹಿತರು ಹೇಳುವ ರೀತಿಯೇ ನಿಮಗೆ ಮೊದಲ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಪದ್ಧತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

  • ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮನೆಯ ದೇವರಿಗೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದು
  • ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಇಷ್ಟದೇವತೆಯ ಪೂಜೆ
  • ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪಿತೃಗಳ ಸ್ಮರಣೆ, ತರ್ಪಣ ಅಥವಾ ದಾನ
  • ಲಘು ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಉಪವಾಸ, ನಿಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ

ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ. ಆರೋಗ್ಯ ಸರಿ ಇಲ್ಲದವರು, ವಯಸ್ಸಾದವರು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಣ್ಣು ಅಥವಾ ಹಾಲು ಸೇವಿಸಿ ವ್ರತ ಮಾಡಬಹುದು.

ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿ ದಿನ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಅಥವಾ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಯಾವ ದಿನ ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಚಂದ್ರನ ಲೆಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ವರ್ಷದ ಒಂದು ದಿನಾಂಕ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ವಾರ್ಷಿಕ ಪಂಚಾಂಗ ಅಥವಾ ಭರವಸೆಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿಥಿ ಶುರುವಾಗುವ ಮತ್ತು ಮುಗಿಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ನೋಡಿ.

ತಿಥಿ ಎರಡು ದಿನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಯಾವ ದಿನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಆಚರಣೆ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸಿಗೂ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಅಥವಾ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಎರಡು ದಿನ ಬಂದಂತೆ ಕಂಡರೆ ಯಾವ ದಿನ ಆಚರಿಸಬೇಕು?

ತಿಥಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಶುರುವಾಗಿ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ತಿಥಿ ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪೂಜೆಗೆ ಯಾವ ದಿನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ವ್ರತದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪಂಚಾಂಗದ ಸೂಚನೆ ಅಥವಾ ಪುರೋಹಿತರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಿರಿ.

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಅಶುಭ ದಿನವೇ?

ಅಲ್ಲ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಪಿತೃ ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ದಾನಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತ. ದೀಪಾವಳಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆಯಂತಹ ಶುಭ ಆಚರಣೆಯೂ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಕಾರ್ಯ ಶುರು ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ನಂಬಿಕೆ ಮನೆತನದಿಂದ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನ.

ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವೇ?

ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ. ಉಪವಾಸ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆ, ವ್ರತದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾಡುವವರು ಮಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಇದ್ದರೆ ಹಣ್ಣು, ಹಾಲು ಅಥವಾ ಲಘು ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ವ್ರತ ಮಾಡಬಹುದು; ಅತಿಯಾದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

Dharmayana Background

ಸಂಪೂರ್ಣ Dharmayana ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ

Dharmayana App

Google PlayApp Store