ત્રિકોણાસન કરવાની રીત અને વૃક્ષાસન: ઉભા રહીને કરવાના સરળ આસનો
સ્થિર પગ, ખુલ્લી છાતી, શાંત મન

Kushal K
21 નવેમ્બર 2026 • 5 મિનિટ
ત્રિકોણાસન કરવાની રીત શીખવી હોય તો શરૂઆત પગ પહોળા કરીને સીધા ઊભા રહેવાથી થાય છે. પછી કમરથી બાજુ તરફ ઝૂકીને એક હાથ નીચે અને બીજો હાથ ઉપર લંબાવવાનો હોય છે. નામ પ્રમાણે શરીર ત્રિકોણ જેવો આકાર બનાવે છે. ઉભા રહીને કરવાનાં આસનોમાં આ સૌથી સરળ અને જાણીતું આસન છે. તેની સાથે વૃક્ષાસન પણ શીખવા જેવું છે, જે સંતુલન કેળવે છે. બંને આસન યોગની શરૂઆત કરનાર માટે સારા પાયાના આસનો છે.
શરૂઆત પહેલાં શું તૈયાર રાખવું
સમતલ જમીન પર યોગ મેટ કે જાડી ચાદર પાથરો. ઢીલાં અને આરામદાયક કપડાં પહેરો, જેથી પગ અને કમર છૂટથી હલી શકે. આસન ખાલી પેટે કરવું સારું રહે છે, એટલે જમ્યા પછી ઓછામાં ઓછા ત્રણ-ચાર કલાક રાહ જુઓ. સવારનો સમય સૌથી અનુકૂળ ગણાય છે, પણ સાંજે ખાલી પેટે કરવામાં પણ વાંધો નથી. પહેલાં થોડી વાર ગરદન અને ખભા ધીમેથી ફેરવીને શરીરને ગરમ કરી લો.
ત્રિકોણાસન કરવાની રીત, ક્રમ પ્રમાણે
સૌથી પહેલાં તાડાસનમાં સીધા ઊભા રહો અને પગ વચ્ચે લગભગ સવા થી દોઢ ફૂટનું અંતર રાખો. જમણો પગ બહાર તરફ નેવું અંશે ફેરવો અને ડાબો પગ સહેજ અંદર તરફ રાખો. બંને હાથ ખભાની ઊંચાઈએ બાજુઓ તરફ ફેલાવો. શ્વાસ લો, પછી શ્વાસ છોડતાં કમરથી જમણી બાજુ ઝૂકો. જમણો હાથ પગની પાસે મૂકો, જ્યાં સુધી સહેલાઈથી પહોંચે ત્યાં સુધી, અને ડાબો હાથ સીધો ઉપર લંબાવો. નજર ઉપરના હાથની આંગળીઓ તરફ રાખો. આ સ્થિતિમાં સામાન્ય શ્વાસ સાથે 20 થી 30 સેકન્ડ રહો. પછી શ્વાસ લેતાં ધીમે ધીમે ઉપર આવો અને બીજી બાજુ એ જ રીતે કરો.
ત્રિકોણાસનના ફાયદા
આ આસનથી પગ, કમર અને પીઠના સ્નાયુઓ ખેંચાય છે અને શરીરમાં લવચીકતા આવે છે. બાજુ તરફ ઝૂકવાથી કમર અને પડખાંમાં છૂટ મળે છે. લાંબો સમય બેસીને કામ કરનાર લોકોને ખભા અને કરોડરજ્જુમાં હળવાશ લાગે છે. છાતી ખૂલતી હોવાથી શ્વાસ ઊંડો ચાલે છે. ત્રિકોણાસનના ફાયદા નિયમિત અભ્યાસથી જ અનુભવાય છે, એક-બે દિવસમાં નહીં.
વૃક્ષાસન: સંતુલનનું આસન
વૃક્ષાસનમાં એક પગ પર ઊભા રહીને વૃક્ષ જેવી સ્થિરતા કેળવવાની હોય છે. સીધા ઊભા રહો અને વજન ડાબા પગ પર લો. જમણો પગ વાળીને તેનું તળિયું ડાબી સાથળની અંદરની બાજુએ મૂકો. ઘૂંટણ બહાર તરફ ખુલ્લું રહે. બંને હથેળી છાતી આગળ નમસ્કારની મુદ્રામાં જોડો, અને સ્થિર થાય પછી હાથ માથા ઉપર લઈ જાઓ. કોઈ એક સ્થિર બિંદુ પર નજર ટેકવો, તો સંતુલન જળવાય છે. અડધી મિનિટ પછી પગ બદલો.
શરૂઆત કરનાર માટે સાવચેતી અને સામાન્ય ભૂલો
ત્રિકોણાસનમાં સૌથી સામાન્ય ભૂલ એ છે કે લોકો આગળ તરફ ઝૂકી જાય છે, બાજુ તરફ નહીં. શરીર એક દીવાલની વચ્ચે દબાયેલું હોય તેમ સપાટ રહેવું જોઈએ. હાથ જમીન સુધી પહોંચે જ એવો આગ્રહ ન રાખો, પગના પંજા કે નળા પર હાથ મૂકવો પણ યોગ્ય છે. ઘૂંટણને સખત ન કરો, સહેજ ઢીલા રાખો. વૃક્ષાસનમાં સંતુલન ન રહે તો દીવાલનો હળવો ટેકો લો અને પગ ઘૂંટણની ઉપર નહીં, નીચે કે સાથળ પર રાખો.
અભ્યાસને નિયમિત કેવી રીતે બનાવવો
શરૂઆતમાં દરરોજ પાંચથી દસ મિનિટ પૂરતી છે. બંને આસન મળીને ત્રણ-ત્રણ વાર કરો, વચ્ચે થોડા શ્વાસ લઈને આરામ કરો. સમય જતાં આસનમાં રહેવાનો સમય ધીમે ધીમે વધારો. કમરનો દુખાવો, ચક્કર, બ્લડપ્રેશરની તકલીફ કે ગર્ભાવસ્થા હોય તો કોઈ જાણકાર યોગ શિક્ષક અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લઈને જ શરૂ કરવું સારું. દિવસની શરૂઆત આ બે સરળ આસનથી કરશો તો શરીર અને મન બંને સ્થિર લાગશે.
ત્રિકોણાસન કરવાની રીત
- પગ પહોળા કરો તાડાસનમાં સીધા ઊભા રહીને પગ વચ્ચે સવા થી દોઢ ફૂટનું અંતર રાખો અને જમણો પગ બહાર તરફ નેવું અંશે ફેરવો.
- હાથ ફેલાવો બંને હાથ ખભાની ઊંચાઈએ બાજુઓ તરફ સીધા ફેલાવો અને શ્વાસ લો.
- બાજુ તરફ ઝૂકો શ્વાસ છોડતાં કમરથી જમણી બાજુ ઝૂકો અને જમણો હાથ પગ પાસે મૂકો.
- ઉપરનો હાથ લંબાવો ડાબો હાથ સીધો ઉપર લંબાવો અને નજર તેની આંગળીઓ તરફ રાખો.
- સ્થિર રહો સામાન્ય શ્વાસ સાથે 20 થી 30 સેકન્ડ આ સ્થિતિમાં રહો.
- ઉપર આવો અને બાજુ બદલો શ્વાસ લેતાં ધીમે ધીમે ઉપર આવો અને બીજી બાજુ એ જ રીતે કરો.
સામાન્ય પ્રશ્નો
ત્રિકોણાસનમાં હાથ જમીન સુધી ન પહોંચે તો શું કરવું?
હા, હાથ જમીન સુધી પહોંચે તે જરૂરી નથી. શરૂઆતમાં હાથ નળા, ઘૂંટણ કે યોગ બ્લોક પર મૂકી શકાય. મહત્વનું એ છે કે શરીર બાજુ તરફ સીધું ખૂલે અને છાતી આગળ ન ઝૂકે.
ત્રિકોણાસનમાં કેટલી વાર રોકાવું જોઈએ?
સામાન્ય રીતે એક બાજુ 20 થી 30 સેકન્ડ પૂરતી છે. શરૂઆતમાં 15 સેકન્ડથી શરૂ કરીને ધીમે ધીમે સમય વધારી શકાય. બંને બાજુ સરખો સમય આપવો, જેથી શરીરમાં સંતુલન રહે.
આ આસનો જમ્યા પછી કરી શકાય?
ઉભા રહીને થતાં આસનો ખાલી પેટે અથવા જમ્યાના ત્રણ-ચાર કલાક પછી કરવાં સારાં. સવારે શરીર થોડું અકડાયેલું હોય તો હળવી કસરતથી ગરમ કરીને પછી કરવાં.


