શ્રી કૃષ્ણ શરણં મમ: પુષ્ટિમાર્ગનો મંત્ર અને જાપની રીત
શરણાગતિનો સરળ મંત્ર

Abhilash Ramakrishna
22 નવેમ્બર 2026 • 4 મિનિટ
શ્રી કૃષ્ણ શરણં મમ પુષ્ટિમાર્ગનો અષ્ટાક્ષર મંત્ર છે. તેનો અર્થ છે, "શ્રી કૃષ્ણ મારું શરણ છે." શ્રીનાથજીના ભક્તો ઘરમાં અને મંદિરમાં આ મંત્રનો જાપ કરે છે. આ લેખમાં મંત્રનો અર્થ, તેની પરંપરા અને જાપ કરવાની સરળ રીત સમજાવી છે.
મંત્રનો અર્થ
મંત્રમાં ચાર શબ્દ છે: શ્રી, કૃષ્ણ, શરણં અને મમ. "શ્રી" શોભા અને કૃપાનો ભાવ આપે છે. "કૃષ્ણ" ઇષ્ટ સ્વરૂપ છે. "શરણં" એટલે આશ્રય, અને "મમ" એટલે મારું.
બધું ભેગું કરતાં ભાવ બને છે કે જીવનની ચિંતા, સુખ અને દુઃખ બધું પ્રભુના શરણે છે. અહીં કંઈ માગવાની વાત નથી, પોતાને સોંપી દેવાની વાત છે. પુષ્ટિમાર્ગમાં આ ભાવને જ ભક્તિનો પાયો માનવામાં આવે છે.
પુષ્ટિમાર્ગમાં મંત્રનું સ્થાન
પુષ્ટિમાર્ગના પ્રવર્તક શ્રી વલ્લભાચાર્યજી ગણાય છે. માર્ગમાં આ અષ્ટાક્ષર મંત્ર ગુરુ પાસેથી દીક્ષા રૂપે મળે છે, જેને બ્રહ્મસંબંધ કહેવાય છે. વૈષ્ણવ પરંપરામાં મંત્ર સાંભળીને કે વાંચીને શીખવો એ એક વાત છે, અને ગુરુમુખેથી પામવો એ બીજી વાત છે.
જેમણે દીક્ષા લીધી નથી તેઓ પણ મંત્રનું શ્રદ્ધાથી સ્મરણ કરે છે. કયા પ્રકારનું સ્મરણ યોગ્ય ગણાય, તે તમારા કુળની પરંપરા અને ગુરુ-ગૃહના માર્ગદર્શન પ્રમાણે નક્કી થાય છે. શંકા હોય તો નજીકની હવેલીમાં પૂછવું સારું.
જાપ પહેલાંની તૈયારી
જાપ માટે મોટી તૈયારીની જરૂર નથી, પણ થોડી સ્વચ્છતા અને શાંતિ જોઈએ. સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરવાં. ઘરના મંદિરમાં કે શાંત ખૂણામાં આસન પાથરીને બેસવું.
સામે ઠાકોરજીનું ચિત્ર કે સ્વરૂપ હોય તો ભાવ બંધાવો સરળ બને છે. જાપ માટે તુલસીની માળા વૈષ્ણવ પરંપરામાં સામાન્ય છે. સવારનો સમય અને સંધ્યાનો સમય બંને ઘણા ભક્તોને અનુકૂળ આવે છે.
જાપ કરવાની રીત
માળા હાથમાં લઈ દરેક મણકે એક વાર મંત્ર બોલવો. મેરુ મણકો ઓળંગવો નહીં, ત્યાંથી માળા પાછી ફેરવવી. 108 મણકાની માળા એક ફેરી પૂરી થાય એટલે 108 જાપ ગણાય.
શરૂઆતમાં એક માળા કે અડધી માળા પણ પૂરતી છે. સંખ્યા કરતાં નિયમિતતા અને ભાવ મહત્વના છે. જાપ મનમાં, ધીમા સ્વરે કે મોટેથી, ત્રણે રીતે થઈ શકે.
જાપ દરમિયાન મન કેવી રીતે રાખવું
મન ભટકે તો ગુસ્સે થવું નહીં. ફરી શાંતિથી મંત્રના અર્થ તરફ પાછા ફરવું. દરેક શબ્દ સાથે એવો ભાવ રાખવો કે તમે પ્રભુના શરણે છો.
કેટલાક ભક્તો જાપ સાથે શ્રીનાથજીના સ્વરૂપનું સ્મરણ કરે છે. બીજા માત્ર શબ્દોના લય પર ધ્યાન રાખે છે. બંને રીત સ્વીકાર્ય છે, જે તમને સહજ લાગે તે અપનાવો.
રોજિંદા જીવનમાં મંત્ર
જાપ બેસીને જ કરવો એવું નથી. દિવસ દરમિયાન કામ કરતાં, ચાલતાં કે મુસાફરીમાં મનમાં મંત્રનું સ્મરણ થઈ શકે. ઘણા પરિવારોમાં સવારની સેવા અને સંધ્યા આરતી પછી થોડો સમય નામસ્મરણનો હોય છે.
પ્રારંભમાં નાનો નિયમ બાંધો, જેમ કે રોજ 11 વાર કે એક માળા. સમય જતાં સહજ રીતે વધે તો ઠીક, નહીંતર નિયમ ન તૂટે એ જ પૂરતું છે.
શ્રી કૃષ્ણ શરણં મમ જાપ કેવી રીતે કરવો
- સ્વચ્છ થાઓ સ્નાન કરી સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો અને શાંત સ્થાને આસન પર બેસો.
- ઠાકોરજીનું સ્મરણ કરો સામે સ્વરૂપ કે ચિત્ર રાખી થોડી ક્ષણ શાંત મને પ્રભુનું સ્મરણ કરો.
- માળા હાથમાં લો તુલસીની માળા લઈ મેરુ મણકાની બાજુથી જાપ શરૂ કરો.
- મંત્ર બોલો દરેક મણકે એક વાર શ્રી કૃષ્ણ શરણં મમ બોલો, અર્થના ભાવ સાથે.
- માળા ફેરવો મેરુ મણકે પહોંચો ત્યારે તેને ઓળંગ્યા વિના માળા પાછી ફેરવી આગળ વધો.
- જાપ પૂરો કરો નિયત સંખ્યા પૂરી થાય એટલે થોડી ક્ષણ શાંત બેસી પ્રભુને પ્રણામ કરો.
સામાન્ય પ્રશ્નો
શું દીક્ષા વગર શ્રી કૃષ્ણ શરણં મમ બોલી શકાય?
સામાન્ય રીતે મંત્ર ગુરુ પાસેથી બ્રહ્મસંબંધ સમયે મળે છે, અને દીક્ષા પછી નિયમિત જાપની પરંપરા છે. દીક્ષા ન લીધી હોય તો પણ ઘણા લોકો શ્રદ્ધાથી નામસ્મરણ કરે છે. તમારા કુળની રીત જાણવા હવેલીના મુખિયાજી કે ગુરુ-ગૃહનો સંપર્ક કરવો સારો.
માળા ન હોય તો જાપની ગણતરી કેવી રીતે કરવી?
માળા ન હોય તો આંગળીના veઢા ગણીને કે કોઈ ગણતરી વગર નિશ્ચિત સમય માટે જાપ થઈ શકે, જેમ કે 10 મિનિટ. ભાવ અને નિયમિતતા વધુ મહત્વની છે, ગણતરી બીજા ક્રમે.
રોજ કેટલા જાપ કરવા જોઈએ?
દરેક કુટુંબની પરંપરા અલગ હોય છે, તેથી એક જ ચોક્કસ સંખ્યા સૌ માટે નથી. શરૂઆતમાં 11, 21 કે એક માળા જેવી નાની સંખ્યા રાખી શકાય. મહત્વની વાત એ છે કે રોજ તે સંખ્યા પાળી શકાય.


