લાભ પાંચમ પૂજા વિધિ અને વેપારીઓ માટે મહત્વ
નવા વર્ષે શુભ શરૂઆત, લાભની પૂજા

Sunil Chaurasia
18 નવેમ્બર 2026 • 5 મિનિટ
લાભ પાંચમ પૂજા વિધિ સરળ છે: સવારે સ્નાન કરી નવા ચોપડા, દુકાન કે ઑફિસના સ્થાનની સફાઈ કરવી, ગણેશજી અને લક્ષ્મીજીનું પૂજન કરવું, ચોપડામાં સ્વસ્તિક દોરી શુભ લાભ લખવું અને પછી શુભ મુહૂર્તમાં દુકાન ખોલવી. ગુજરાતમાં બેસતા વર્ષ પછી વેપારીઓ માટે આ વર્ષનો પહેલો કામકાજનો દિવસ ગણાય છે.
લાભ પાંચમ શું છે
લાભ પાંચમને સૌભાગ્ય પંચમી અને જ્ઞાન પંચમી પણ કહે છે. ગુજરાતી પંચાંગ પ્રમાણે નવા વર્ષના પ્રથમ મહિના કારતકની શુક્લ પક્ષની પાંચમ તિથિએ તે આવે છે. દિવાળી અને બેસતા વર્ષ પછી વેપારી સમુદાય દુકાનો બંધ રાખે છે, અને લાભ પાંચમે ફરી ખોલે છે. તેથી ગુજરાતના બજારોમાં આ દિવસ નવા વર્ષની ખરેખરી શરૂઆત ગણાય છે.
લાભ પાંચમ મહત્વ વેપારીઓ માટે
વેપારી માટે આ દિવસ નવી શરૂઆતનું પ્રતીક છે. જૂના હિસાબ પૂરા કરીને નવા ચોપડામાં પહેલી નોંધ આ દિવસે કરવામાં આવે છે. માન્યતા એવી છે કે આ દિવસે શરૂ કરેલું કામ આખા વર્ષ દરમિયાન લાભ આપે છે. શુભ અને લાભ એ બે શબ્દો ગણેશજીના પુત્રો તરીકે પૂજાય છે, અને તેથી જ ચોપડા પર શુભ લાભ લખવાની પરંપરા છે. આ શ્રદ્ધાનો વિષય છે, કોઈ ગેરંટી નથી; પરંતુ તેની પાછળ નવા વર્ષે વ્યવસ્થિત અને શુદ્ધ ભાવથી ધંધો શરૂ કરવાનો સંકલ્પ છે.
પૂજાની તૈયારી
એક દિવસ અગાઉ દુકાન કે ઑફિસની સફાઈ કરી લો. તિજોરી, ત્રાજવાં, કમ્પ્યુટર, ચોપડા અને હિસાબના સાધનો એક જગ્યાએ ગોઠવો. પૂજા માટે આટલી સામગ્રી જોઈએ:
- ગણેશજી અને લક્ષ્મીજીની છબી કે મૂર્તિ
- કંકુ, ચોખા, હળદર અને ગંગાજળ
- નવા ચોપડા અથવા નવી ડાયરી
- ફૂલ, નૈવેદ્ય માટે મીઠાઈ અથવા શ્રીફળ
- ધૂપ, દીવો અને આરતીની થાળી
મુહૂર્તનો સમય તમારા સ્થાનિક પંચાંગમાંથી તે વર્ષે જોઈ લેવો, કારણ કે તિથિનો સમય દર વર્ષે બદલાય છે.
પૂજાનો ક્રમ
સ્નાન કરી સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરીને પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખી બેસો. પહેલા ગણેશજીનું પૂજન કરો, કારણ કે કોઈ પણ શુભ કાર્યની શરૂઆત તેમનાથી થાય છે. ત્યારબાદ લક્ષ્મીજીને કંકુ, ચોખા અને ફૂલ અર્પણ કરો. ચોપડાના પહેલા પાના પર કંકુથી સ્વસ્તિક દોરો, તેની બંને બાજુ શુભ અને લાભ લખો, અને નીચે તમારી પહેલી નોંધ કરો. અંતે આરતી ઉતારી પ્રસાદ વહેંચો.
દુકાનનું મુહૂર્ત અને પ્રથમ વ્યવહાર
પૂજા પછી શુભ ચોઘડિયામાં દુકાનનું શટર ખોલવાની પ્રથા છે. ઘણા વેપારીઓ પહેલો વ્યવહાર નાનો પણ રોકડ કે શુભ રકમનો કરે છે, અને પહેલા ગ્રાહકને મીઠું મોઢું કરાવે છે. લેવડદેવડ ઉધાર ન હોય તો સારું ગણાય, એવી માન્યતા છે. પ્રદેશ અને પરિવાર પ્રમાણે રીતિ બદલાય છે, એટલે તમારા કુટુંબની પરંપરા પ્રમાણે જ કરો.
પ્રદેશ અને સંપ્રદાય પ્રમાણે ભિન્નતા
સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ અને ઉત્તર-દક્ષિણ ગુજરાતમાં નાની રીતભાતનો ફરક જોવા મળે છે. કેટલાક સ્થળે સરસ્વતીજીનું પૂજન પણ થાય છે, કારણ કે તેને જ્ઞાન પંચમી પણ કહે છે. જૈન વેપારીઓ આ દિવસે જ્ઞાનની પૂજા કરી પુસ્તકો અને શાસ્ત્રોનું પૂજન કરે છે, જ્યારે વૈષ્ણવ ઘરોમાં ઠાકોરજીની સેવા સાથે દિવસ શરૂ થાય છે. આથી એક જ વિધિને અંતિમ ન માનતાં પોતાની પરંપરા અપનાવવી.
પૂજા પછી શું કરવું
દિવસના અંતે ચોપડાનું ફરી એક વાર પૂજન કરો અને કર્મચારીઓ સાથે મીઠાઈ વહેંચો. આખા વર્ષ માટે એક નાનો સંકલ્પ લો, જેમ કે સમયસર હિસાબ રાખવો, ઈમાનદારીથી વ્યવહાર કરવો અને ગ્રાહકનો વિશ્વાસ જાળવવો. શુભ લાભ લખવાનો અર્થ ત્યારે જ સાર્થક થાય છે જ્યારે લાભ શુભ રીતે મેળવવામાં આવે.
લાભ પાંચમ પૂજા વિધિ કેવી રીતે કરવી
- સફાઈ અને ગોઠવણ કરો દુકાન કે ઑફિસ સ્વચ્છ કરી તિજોરી, ત્રાજવાં અને ચોપડા ગોઠવો.
- સ્નાન અને સંકલ્પ કરો સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરી પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખી બેસો અને પૂજાનો સંકલ્પ લો.
- ગણેશ-લક્ષ્મી પૂજન કરો કંકુ, ચોખા અને ફૂલથી ગણેશજી પછી લક્ષ્મીજીનું પૂજન કરો.
- ચોપડામાં સ્વસ્તિક દોરો નવા ચોપડાના પહેલા પાના પર સ્વસ્તિક દોરી બંને બાજુ શુભ અને લાભ લખો.
- આરતી અને પ્રસાદ આરતી ઉતારી પ્રસાદ કે મીઠાઈ વહેંચો.
- શુભ ચોઘડિયામાં દુકાન ખોલો પંચાંગ પ્રમાણે શુભ સમયે દુકાન ખોલી પહેલો વ્યવહાર કરો.
સામાન્ય પ્રશ્નો
લાભ પાંચમ ક્યારે આવે છે અને તેની તારીખ કેવી રીતે જાણવી?
લાભ પાંચમ કારતક મહિનાની શુક્લ પક્ષની પાંચમે આવે છે અને ગુજરાતી કેલેન્ડરમાં બેસતા વર્ષ પછી ચાર-પાંચ દિવસે આવે છે. તેની અંગ્રેજી તારીખ દર વર્ષે બદલાય છે, એટલે તમારા સ્થાનિક પંચાંગમાંથી જોઈ લેવી.
સવારનું મુહૂર્ત ચૂકી જઈએ તો શું કરવું?
જો પાંચમની તિથિએ સવારનું મુહૂર્ત ચૂકી જાવ તો બીજું શુભ ચોઘડિયું જોઈને પૂજા કરી શકાય છે. પંચાંગમાં લાભ કે અમૃત ચોઘડિયું શોધી લેવું સારું ગણાય છે.
નાના ઘરેલુ કે ઓનલાઇન વ્યવસાય માટે લાભ પાંચમ પૂજા કેવી રીતે કરવી?
હા, ઑનલાઇન કે સેવા ક્ષેત્રના વ્યવસાય માટે લેપટોપ, ખાતાં અને ઇન્વૉઇસ બુક પાસે ગોઠવી તે જ રીતે પૂજા કરી શકાય છે. નવા વર્ષનો પહેલો ડિજિટલ હિસાબ પણ શુભ લાભ લખીને શરૂ કરી શકાય.


