જયા પાર્વતી વ્રત વિધિ અને નિયમો
શ્રદ્ધાથી સૌભાગ્ય, નિયમથી સિદ્ધિ

Kushal K
18 નવેમ્બર 2026 • 5 મિનિટ
જયા પાર્વતી વ્રત વિધિ સરળ છે, પણ તેમાં નિયમોનું પાલન અને શ્રદ્ધા મુખ્ય છે. આ વ્રત ગુજરાતમાં કુંવારી કન્યાઓ મનગમતા વર અને સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીઓ અખંડ સૌભાગ્ય માટે કરે છે. તેમાં માતા પાર્વતીની પૂજા થાય છે અને ઘઉંના જવારા વાવીને તેની સેવા કરવામાં આવે છે. વ્રત પાંચ દિવસ ચાલે છે અને શરૂઆત અષાઢ સુદ તેરસથી થાય છે એમ ગુજરાતના પંચાંગ મુજબ મનાય છે.
વ્રતની શરૂઆત અને સંકલ્પ
વ્રતના પહેલા દિવસે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો. પૂજાના સ્થાને માતા પાર્વતીની છબી કે મૂર્તિ મૂકો અને હાથમાં જળ લઈને પાંચ દિવસ વ્રત કરવાનો સંકલ્પ લો. સંકલ્પ મનમાં પણ લઈ શકાય છે, મોટેથી બોલવું જરૂરી નથી. મનની શુદ્ધતા અને નિયમિતતા જ આ વ્રતનો પાયો છે.
જવારા વાવવાની રીત
જયા પાર્વતી પૂજામાં જવારાનું વિશેષ સ્થાન છે. નાના કોડિયા કે માટીના પાત્રમાં માટી ભરીને તેમાં ઘઉં વાવવામાં આવે છે. રોજ સવારે તેમાં થોડું જળ છાંટવામાં આવે છે. પાંચ દિવસમાં ઊગેલા જવારા સમૃદ્ધિ અને નવસર્જનનું પ્રતીક મનાય છે. પૂજા પછી જવારાને ઘરના પૂજાસ્થાને જ રાખવા અને તેની કાળજી રાખવી.
રોજની પૂજા વિધિ
રોજ સવારે અને સાંજે માતા પાર્વતીને કંકુ, ચોખા, પુષ્પ અને ધૂપ અર્પણ કરો. જવારાની પણ સાથે પૂજા કરો. પછી આરતી ઉતારો અને પ્રસાદ ધરાવો. ઘણા ઘરોમાં પાંચ દિવસ સુધી રોજ જયા પાર્વતીની વ્રત કથા વાંચવામાં કે સાંભળવામાં આવે છે. કથા વાંચવાની પરંપરા કુટુંબ અને પ્રદેશ પ્રમાણે થોડી જુદી હોય છે.
ઉપવાસ અને આહારના નિયમો
આ વ્રતમાં મીઠા વિનાનો આહાર લેવાની પરંપરા છે. એટલે જ તેને ઘણી જગ્યાએ અલુણું વ્રત પણ કહે છે. ઘઉં, ફળ, દૂધ અને ઘી જેવી વસ્તુઓ લેવાય છે, જ્યારે મીઠું અને અમુક શાકભાજી ટાળવામાં આવે છે. કયા અનાજ કે શાક ચાલે તે બાબતે દરેક કુટુંબની પોતાની રીત હોય છે, એટલે ઘરના વડીલ પાસેથી પૂછી લેવું સારું.
જાગરણ અને તેનો ભાવ
વ્રતના છેલ્લા દિવસે રાત્રે જાગરણ કરવાની પરંપરા છે. કન્યાઓ અને સ્ત્રીઓ ભેગી મળીને ભજન ગાય છે અને માતા પાર્વતીનું સ્મરણ કરે છે. જાગરણનો અર્થ માત્ર ઊંઘ ટાળવાનો નથી, એ ભક્તિમાં રાત વિતાવવાનો ભાવ છે. સ્વાસ્થ્ય નબળું હોય તો જેટલું સહજ રીતે થઈ શકે એટલું જ કરવું.
વ્રતનું સમાપન અને જવારાનું વિસર્જન
પાંચમા દિવસે સવારે પૂજા કરીને વ્રતનું સમાપન થાય છે. પછી જવારાને નદી, તળાવ કે કોઈ પવિત્ર જળમાં પધરાવવામાં આવે છે. જળાશય દૂર હોય તો ઘરના કુંડામાં કે બગીચાની માટીમાં પણ વિસર્જન કરી શકાય. પછી સાદું ભોજન લઈને વ્રત પૂર્ણ કરવામાં આવે છે.
ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
- વ્રત દરમિયાન મન શાંત રાખો અને કોઈના વિશે કડવું બોલવાનું ટાળો.
- ગર્ભવતી કે બીમાર હોય તેમણે ઉપવાસના નિયમો પોતાની તબિયત પ્રમાણે હળવા કરવા.
- પહેલી વાર વ્રત કરતાં હો તો ઘરની અનુભવી સ્ત્રી પાસેથી વિધિ સમજી લો.
- પ્રદેશ પ્રમાણે નિયમોમાં થોડો ફેર હોઈ શકે, તેથી પોતાના કુટુંબની પરંપરા જાળવો.
જયા પાર્વતી વ્રત વિધિ કેવી રીતે કરવી
- સંકલ્પ લો પહેલા દિવસે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો અને હાથમાં જળ લઈને પાંચ દિવસ વ્રત કરવાનો સંકલ્પ લો.
- જવારા વાવો માટીના નાના પાત્રમાં માટી ભરીને ઘઉં વાવો અને પૂજાના સ્થાને મૂકો. રોજ સવારે થોડું જળ છાંટો.
- રોજ પૂજા કરો સવાર-સાંજ માતા પાર્વતી અને જવારાની પૂજા કરો, કંકુ, ચોખા, ધૂપ ચઢાવો અને આરતી ઉતારો.
- અલુણો આહાર લો પાંચ દિવસ મીઠા વિનાનો સાદો આહાર લો, જેમાં ઘઉં, ફળ, દૂધ અને ઘીનો સમાવેશ થઈ શકે.
- જાગરણ કરો છેલ્લા દિવસની રાત્રે ભજન અને કથા સાથે જાગરણ કરો, જેટલું તબિયત સહન કરે એટલું.
- સમાપન અને વિસર્જન પાંચમા દિવસે પૂજા કરીને જવારાને પવિત્ર જળમાં કે બગીચાની માટીમાં પધરાવો અને સાદું ભોજન લઈને વ્રત પૂર્ણ કરો.
સામાન્ય પ્રશ્નો
જયા પાર્વતી વ્રત કેટલા વર્ષ સુધી કરવું જોઈએ?
સામાન્ય રીતે કન્યા પાંચ વર્ષ સુધી આ વ્રત કરે છે, અને ઘણા કુટુંબોમાં સોળ વર્ષ સુધીની પરંપરા પણ છે. આ સંખ્યા કુટુંબ અને પ્રદેશ પ્રમાણે જુદી હોય છે, એટલે ઘરના વડીલ પાસેથી પૂછી લેવું.
વ્રત વચ્ચે કોઈ કારણસર ચૂકી જવાય તો શું કરવું?
વ્રતના પાંચ દિવસ વચ્ચે ખંડિત થાય તો ઘણી પરંપરામાં તે વર્ષનું વ્રત ફરીથી કરવાને બદલે પૂજા કરીને બાકીના દિવસો ભાવથી પૂરા કરવાનું મનાય છે. સ્પષ્ટતા માટે કુટુંબના પંડિત કે વડીલની સલાહ લેવી સારી.
જયા પાર્વતી વ્રતમાં ફળાહાર લઈ શકાય?
હા, અલુણું રાખવાની પરંપરા છે એટલે મીઠું ટાળાય છે, પણ ફળ, દૂધ અને ઘી લઈ શકાય. મીઠા વગરની ઘઉંની વાનગીઓ પણ ઘણા ઘરોમાં બને છે.


