Dharmayana

હનુમાનજીની પૂજા વિધિ: શનિવાર અને મંગળવારે કેવી રીતે કરવી

શ્રદ્ધા અને સંયમથી હનુમાન ઉપાસના

Abhilash Ramakrishna

Abhilash Ramakrishna

21 નવેમ્બર 2026 • 5 મિનિટ

હનુમાનજીની પૂજા વિધિ: શનિવાર અને મંગળવારે કેવી રીતે કરવી

હનુમાનજીની પૂજા વિધિ સરળ છે અને ઘરે કે મંદિરમાં કોઈ પણ ભક્ત કરી શકે છે. સામાન્ય રીતે મંગળવાર અને શનિવાર હનુમાનજીના દિવસો ગણાય છે. સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો, સ્થાન શુદ્ધ કરો, સિંદૂર અને ચોળો ચઢાવો, દીવો કરો, હનુમાન ચાલીસા વાંચો અને આરતી કરીને પ્રસાદ વહેંચો. બધું શ્રદ્ધા અને શાંત મનથી કરવું એ સૌથી અગત્યનું છે.

મંગળવાર અને શનિવારનું મહત્વ

ઘણા ઘરોમાં મંગળવારને હનુમાનજીનો વિશેષ દિવસ માનવામાં આવે છે. ઘણી પરંપરાઓમાં તે દિવસે વ્રત પણ રાખવામાં આવે છે. શનિવારે હનુમાનજીની ઉપાસના કરવાની પરંપરા પણ લોકોમાં પ્રચલિત છે અને ઘણા ભક્તો તે દિવસે મંદિરે દર્શન કરવા જાય છે. કયા દિવસે શું કરવું તે કુટુંબ અને સંપ્રદાયની પરંપરા પ્રમાણે થોડું અલગ હોઈ શકે છે. તમારા ઘરમાં જે રીત ચાલતી આવી હોય તેને જ અનુસરો. નિયમિતતા અહીં સૌથી વધારે કામ લાગે છે.

પૂજા પહેલાં તૈયારી

સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો. પૂજાનું સ્થાન ઝાડુ-પોતું કરીને સાફ રાખો. હનુમાનજીની મૂર્તિ કે છબી પાટલા પર ગોઠવો અને તમારું મુખ શક્ય હોય તો પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ રાખો. પૂજાની સામગ્રી પહેલેથી એક થાળમાં તૈયાર રાખો, જેથી પૂજા દરમિયાન વારંવાર ઊઠવું ન પડે. તેમાં સિંદૂર, ચમેલીનું તેલ, દીવો, ધૂપ, ફૂલ, ગંગાજળ અને પ્રસાદ રાખો.

હનુમાનજીને શું ચઢાવવું

હનુમાનજીને સિંદૂર અને ચમેલીના તેલનો ચોળો ચઢાવવામાં આવે છે. ઘણા ભક્તો લાલ ફૂલ, ખાસ કરીને જાસૂદ કે ગલગોટા અર્પણ કરે છે. તુલસીદલ અને પાન પણ ચઢાવવાની પરંપરા છે, અને ઘણા લોકો પાનની માળા ચઢાવે છે. પ્રસાદમાં ગોળ-ચણા, બુંદીના લાડુ કે શીરો ધરાવવાનો રિવાજ છે. પ્રસાદ સાદો અને સ્વચ્છ બનાવેલો હોય તે જ મહત્વનું છે. પ્રસાદ ધરાવ્યા પછી પહેલાં ઘરના બધા સભ્યોમાં અને આસપાસના લોકોમાં વહેંચો, પછી જ પોતે લો.

ચાલીસા, મંત્ર અને આરતી

દીવો અને ધૂપ કર્યા પછી હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરો. સમય ઓછો હોય તો ધીમેથી, સ્પષ્ટ ઉચ્ચારથી એક વાર વાંચવું પણ પૂરતું છે. ઘણા ભક્તો ચાલીસા પછી "ૐ હં હનુમતે નમઃ" મંત્રની માળા જપે છે. સંખ્યા કરતાં એકાગ્રતા વધારે મહત્વની છે. અંતે હનુમાનજીની આરતી ગાઓ, આરતી લો અને થોડી વાર શાંતિથી બેસો. બજરંગ બાણ અને સુંદરકાંડનો પાઠ પણ ઘણા ઘરોમાં થાય છે, પણ તે વૈકલ્પિક છે.

હનુમાન મંદિરના નિયમો

મંદિરે જતાં સ્નાન કરીને જાઓ અને સાદાં, સ્વચ્છ કપડાં પહેરો. ચંપલ-બૂટ બહાર ઉતારો. હનુમાનજીની પૂજા પરંપરાગત રીતે બ્રહ્મચર્ય અને સંયમના પ્રતીક તરીકે થાય છે, તેથી ઘણા મંદિરોમાં સ્ત્રીઓ મૂર્તિને સ્પર્શ કરતી નથી અને દૂરથી દર્શન કરે છે. આ નિયમ મંદિરે મંદિરે થોડો જુદો હોઈ શકે છે, એટલે ત્યાંના પૂજારીની સૂચના માનો. ચઢાવો પૂજારીને આપો, ગર્ભગૃહમાં ભીડ ન કરો અને શાંતિ જાળવો.

સામાન્ય ભૂલો અને છેલ્લી વાત

ઘણા લોકો સામગ્રી જોગવવામાં ચિંતા કરે છે અને મનથી ભક્તિ કરવાનું ચૂકી જાય છે. દેખાડો કરવા કરતાં સાચા મનથી થોડું કરવું સારું. સિંદૂર કે તેલ વધારે પડતું ન ચઢાવો કે મૂર્તિ પર જમા ન થવા દો. દરેક ઘરની પરંપરા અને સંપ્રદાય પ્રમાણે નાના ફેરફાર હોય છે, તેથી વડીલોને પૂછીને પૂજા વિધિ નક્કી કરો. આ અઠવાડિયે એક દિવસ શરૂઆત કરો અને ધીમે ધીમે તેને નિયમિત બનાવો.

ઘરે હનુમાનજીની પૂજા કરવાની રીત

  1. સ્નાન અને સ્થાન શુદ્ધિ કરો સવારે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો. પૂજાનું સ્થાન સાફ કરો અને પાટલા પર હનુમાનજીની છબી કે મૂર્તિ ગોઠવો.
  2. સામગ્રી તૈયાર રાખો સિંદૂર, ચમેલીનું તેલ, ધૂપ, દીવો, ફૂલ, ગંગાજળ અને પ્રસાદ એક થાળમાં પહેલેથી રાખો.
  3. દીવો અને ધૂપ કરો દીવો પ્રગટાવો, ધૂપ કરો અને મનમાં સંકલ્પ લો કે તમે શ્રદ્ધાથી પૂજા કરો છો.
  4. સિંદૂર અને ફૂલ ચઢાવો પરંપરા પ્રમાણે સિંદૂર અને તેલનો ચોળો, ફૂલ અને તુલસીદલ અર્પણ કરો.
  5. ચાલીસા અને મંત્ર જપો હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરો અને ઇચ્છા હોય તો ૐ હં હનુમતે નમઃ મંત્રનો જપ કરો.
  6. આરતી કરી પ્રસાદ વહેંચો આરતી ગાઓ, પ્રસાદ ધરાવો અને પહેલાં ઘરના સભ્યોમાં વહેંચીને પછી પોતે લો.

સામાન્ય પ્રશ્નો

મંગળવારે હનુમાનજીની પૂજા ચૂકી જાઉં તો શું કરવું?

અશુદ્ધિ કે અનુકૂળતાના અભાવે ક્યારેક પૂજા ચૂકી જાય તો ચિંતા ન કરો. આગલા દિવસથી ફરી શરૂ કરી શકાય, અને શક્ય હોય તો હનુમાન ચાલીસાનો એક પાઠ કરી લેવો. ઘણા લોકો ચૂકી ગયેલા દિવસે મંદિરમાં દર્શન કરીને પણ ભરપાઈ કરે છે.

સ્ત્રીઓ હનુમાનજીની પૂજા ઘરે કરી શકે?

હા, સામાન્ય રીતે ઘરે નાની પૂજા કરી શકાય છે. ઘણા ઘરોમાં સ્ત્રીઓ દીવો, ચાલીસા પાઠ અને આરતી કરે છે, પણ મૂર્તિને સિંદૂર કે ચોળો ચઢાવવાની બાબતમાં પરિવારની પરંપરા અને સંપ્રદાયના નિયમ જુદા હોઈ શકે છે, તેથી વડીલ કે પૂજારીને પૂછી લેવું.

હનુમાનજીને શું ચઢાવવું, મોંઘો પ્રસાદ જરૂરી છે?

ના, તુલસીદલ પ્રસાદમાં કે ચઢાવામાં મૂકવાનો રિવાજ ઘણી જગ્યાએ છે. પ્રસાદની સાદાઈ મહત્વની છે, તેથી મોંઘી મીઠાઈ જરૂરી નથી. ગોળ-ચણા જેવી સાદી વસ્તુ પણ પૂરતી ગણાય છે.

Dharmayana Background

સંપૂર્ણ Dharmayana અનુભવ માટે

Dharmayana App

Google PlayApp Store