દુર્ગા સપ્તશતી પાઠ વિધિ: ગ્રંથ શું છે અને ઘરે કેવી રીતે વાંચવો
દેવીની સ્તુતિનો ગ્રંથ, સરળ પાઠ વિધિ સાથે

Kushal K
20 નવેમ્બર 2026 • 5 મિનિટ
દુર્ગા સપ્તશતી પાઠ વિધિ સમજવા માટે પહેલાં એટલું જાણવું જોઈએ કે દુર્ગા સપ્તશતી એ દેવીની સ્તુતિનો ગ્રંથ છે, જેમાં લગભગ સાતસો શ્લોક છે એટલે તેને સપ્તશતી કહે છે. તેને દેવી માહાત્મ્ય પણ કહેવાય છે. પાઠ કરવા માટે વિદ્વાન હોવું જરૂરી નથી; શુદ્ધ મન, સ્પષ્ટ ઉચ્ચાર અને નિયમિતતા હોય તો સામાન્ય ઘરમાં પણ પાઠ થઈ શકે છે. નીચે તેની સરળ રીત ક્રમવાર આપી છે.
દુર્ગા સપ્તશતી શું છે
દુર્ગા સપ્તશતી માર્કંડેય પુરાણના એક ભાગ તરીકે ઓળખાય છે. તેમાં 13 અધ્યાય છે અને તેમાં દેવીએ અસુરોનો નાશ કર્યો તેની કથાઓ કહેવામાં આવી છે. મધુ-કૈટભ, મહિષાસુર અને શુંભ-નિશુંભની કથાઓ તેના મુખ્ય પ્રસંગો છે. શાક્ત પરંપરામાં તેને ખૂબ આદરથી વાંચવામાં આવે છે, અને નવરાત્રિમાં તેનો પાઠ ખાસ થાય છે.
ત્રણ ચરિત્ર અને 13 અધ્યાય
પરંપરા મુજબ સપ્તશતીને ત્રણ ચરિત્રમાં વહેંચવામાં આવે છે. પ્રથમ ચરિત્રમાં પહેલો અધ્યાય, મધ્યમ ચરિત્રમાં બીજાથી ચોથો અને ઉત્તમ ચરિત્રમાં પાંચમાથી તેરમો અધ્યાય આવે છે. પાઠ કરનાર ઘણીવાર આ ભાગ પ્રમાણે જ દિવસોની વહેંચણી કરે છે. આ વહેંચણી કઈ પરંપરા કે પાઠ-પુસ્તિકા અનુસરે છે તેના પર થોડી બદલાઈ શકે છે, એટલે તમારા ઘરની પરંપરા કે ગુરુની સૂચના હોય તો તે જ માનવી.
પાઠ પહેલાંની તૈયારી
સવારે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરો. પૂજાની જગ્યા સાફ કરી, પાટલા પર દેવીની છબી કે યંત્ર અને ગ્રંથ મૂકો. ગ્રંથને સીધો જમીન પર ન મૂકતાં આસન કે વસ્ત્ર પર રાખવો. તમારા માટે પણ ઊનનું કે કપડાનું આસન રાખો. પાઠ માટે એવો સમય પસંદ કરો જ્યારે ઘરમાં શાંતિ હોય, જેથી વચ્ચે ઊઠવું ન પડે.
પાઠની સરળ વિધિ
પ્રથમ આચમન કરીને સંકલ્પ લો કે તમે કયા હેતુથી અને કેટલા દિવસ પાઠ કરશો. પછી ગણેશ સ્મરણ અને દેવીની સંક્ષિપ્ત પૂજા કરો. ઘણા ઘરોમાં પાઠ પહેલાં કવચ, અર્ગલા અને કીલક સ્તોત્ર વાંચવાની પ્રથા છે, અને અંતે રાત્રિ સૂક્ત કે ક્ષમા પ્રાર્થના. આ ક્રમ પરંપરા પ્રમાણે થોડો જુદો હોઈ શકે છે. પાઠ ઉતાવળ વગર, સ્પષ્ટ ઉચ્ચારથી કરો અને વચ્ચે વાત ન કરો.
પાઠના નિયમો
દુર્ગા પાઠ નિયમો મુખ્યત્વે શુદ્ધતા અને નિયમિતતાના છે:
- રોજ નક્કી કરેલા સમયે અને એ જ આસન પર બેસવું.
- શક્ય હોય તો સાત્વિક ભોજન લેવું અને પાઠના દિવસોમાં સંયમ રાખવો.
- ઉચ્ચારની ભૂલ થાય તો ગભરાયા વગર ફરી શાંતિથી વાંચવું.
- આખો પાઠ ન થઈ શકે તો પરંપરા મુજબ ઓછા અધ્યાય કે સિદ્ધ કુંજિકા સ્તોત્ર જેવો ટૂંકો પાઠ પસંદ કરી શકાય, પણ તે કોઈ જાણકાર પાસેથી પૂછીને.
નવરાત્રિમાં પાઠની રીત
નવરાત્રિમાં ઘણા લોકો નવ દિવસમાં આખી સપ્તશતી પૂરી કરે છે. કેટલાક પરિવારો રોજ એક ચરિત્ર અથવા નક્કી કરેલા અધ્યાય વાંચે છે, તો કેટલાક એક દિવસમાં આખો પાઠ કરે છે. ગુજરાતમાં ઘટસ્થાપન સાથે અખંડ દીવો રાખીને પાઠ કરવાની પ્રથા ઘણા ઘરોમાં છે. અંતે આરતી કરી પ્રસાદ વહેંચવો અને ભૂલચૂક માટે દેવી પાસે ક્ષમા માગવી.
પાઠ પૂરો કર્યા પછી
પાઠ પૂરો થયા પછી દેવીને ભોગ ધરાવી આરતી કરો અને પ્રસાદ પરિવારમાં વહેંચો. ગ્રંથને સ્વચ્છ વસ્ત્રમાં લપેટીને માનપૂર્વક રાખો. જે પરિવાર પ્રથમ વાર પાઠ શરૂ કરી રહ્યો હોય તેણે નાના સંકલ્પથી શરૂઆત કરવી, જેમ કે થોડા અધ્યાય અથવા એક જ ચરિત્ર, અને ધીમે ધીમે આગળ વધવું. નિયમિતતા અને ભાવ એ જ સૌથી મોટી વિધિ છે.
દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ કેવી રીતે કરવો
- સ્નાન અને સ્થાન શુદ્ધ કરો સવારે સ્નાન કરી સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરો અને પૂજાની જગ્યા સાફ કરો. પાટલા પર દેવીની છબી કે યંત્ર મૂકો.
- આસન અને ગ્રંથ ગોઠવો તમારા માટે સ્વચ્છ આસન પાથરો અને ગ્રંથને વસ્ત્ર કે આસન પર માનપૂર્વક મૂકો, સીધો જમીન પર નહીં.
- સંકલ્પ લો આચમન કરીને મનમાં સંકલ્પ કરો કે કયા હેતુથી અને કેટલા દિવસ પાઠ કરશો.
- સંક્ષિપ્ત પૂજા કરો ગણેશ સ્મરણ કરી દેવીને ધૂપ, પ્રસાદ અને પ્રાર્થના અર્પણ કરો.
- પાઠ શરૂ કરો પરંપરા પ્રમાણે કવચ, અર્ગલા અને કીલક વાંચી શકાય, પછી સ્પષ્ટ ઉચ્ચારથી અધ્યાયો વાંચો. વચ્ચે વાત ન કરો.
- આરતી અને ક્ષમા પ્રાર્થના કરો પાઠ પૂરો થયે દેવીની આરતી કરો, ભૂલચૂક માટે ક્ષમા માગો અને પ્રસાદ વહેંચો.
સામાન્ય પ્રશ્નો
સંસ્કૃત ન આવડતું હોય તો પણ દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ કરી શકાય?
હા, ઘણી પરંપરાઓમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક વાંચન થાય છે. સંસ્કૃત ઉચ્ચાર મુશ્કેલ લાગે તો ગુજરાતી લિપિમાં છપાયેલી પુસ્તિકામાંથી ધીમે ધીમે વાંચો, અથવા શરૂઆતમાં કોઈ જાણકાર પાસે ઉચ્ચાર સાંભળી લો.
પાઠ વચ્ચે કોઈ દિવસ ચૂકી જવાય તો શું કરવું?
એવું કરવું શક્ય હોય તો એ જ ક્રમે પાછા ફરવું, નવેસરથી શરૂ કરવાની ફરજ નથી. ઘણા પરિવારો અધૂરો રહેલો ભાગ બીજા દિવસે વાંચી લે છે અને અંતે ક્ષમા પ્રાર્થના કરે છે. ચોક્કસ નિયમ માટે તમારા કુળની પરંપરા કે કુટુંબના ગુરુને પૂછવું.
શું નવરાત્રિ સિવાય બીજા દિવસોમાં પાઠ થઈ શકે?
નવરાત્રિ ઉપરાંત અન્ય દિવસોમાં પણ ઘણા લોકો પાઠ કરે છે, ખાસ કરીને અષ્ટમી, નોમ કે પોતાની માનતા પ્રમાણે. સમય બાબતે પરંપરા જુદી જુદી હોય છે, એટલે તમારા ઘરની રીત પ્રમાણે નક્કી કરવું.


