બેસતું વર્ષ: ગુજરાતી નવા વર્ષની પરંપરા અને રિવાજો
નવા વર્ષની સવાર, સ્નેહથી શરૂઆત

Kushal K
20 નવેમ્બર 2026 • 4 મિનિટ
બેસતું વર્ષ પરંપરા ગુજરાતીઓ માટે નવા વર્ષની સવારનો ઉત્સવ છે. દિવાળીના બીજા દિવસે, એટલે કારતક સુદ એકમે, વિક્રમ સંવતનું નવું વર્ષ બેસે છે અને આ દિવસે ઘરથી લઈને મંદિર સુધી શુભ શરૂઆતના નાના-મોટા રિવાજો નિભાવાય છે. અહીં એ બધા રિવાજો અને તેમનો અર્થ સરળ ભાષામાં સમજાવ્યો છે.
બેસતું વર્ષ ક્યારે અને કેમ બેસે છે
ગુજરાતમાં અમાંત પંચાંગ ચાલે છે, એટલે મહિનો અમાસે પૂરો થાય છે. દિવાળીની અમાસ પછીનો દિવસ કારતક મહિનાનો પહેલો દિવસ બને છે અને એ જ દિવસે ગુજરાતી નવું વર્ષ શરૂ થાય છે. ઉત્તર ભારતમાં ચૈત્રથી વર્ષ ગણાય છે, પણ ગુજરાતમાં વિક્રમ સંવતનો આરંભ કારતકથી માનવામાં આવે છે. તારીખ દર વર્ષે બદલાય છે, તેથી તે જાણવા માટે તમારું ગુજરાતી પંચાંગ જોવું.
સવારની શરૂઆત: સ્નાન, પૂજા અને નવાં વસ્ત્રો
ઘણા ઘરોમાં વહેલી સવારે ઊઠીને સ્નાન કરાય છે અને નવાં કે સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરાય છે. ઘરના દેવસ્થાને દીવો કરી પૂજા થાય છે અને વડીલોના આશીર્વાદ લેવાય છે. આંગણામાં રંગોળી પૂરવામાં આવે છે અને બારણે તોરણ બંધાય છે. જે ઘરોમાં કુળદેવી કે ઇષ્ટદેવની પૂજાની પરંપરા છે, ત્યાં પહેલાં તેમને યાદ કરીને દિવસ શરૂ થાય છે.
નૂતન વર્ષાભિનંદન અને વડીલોના આશીર્વાદ
બેસતા વર્ષની સવારે સૌથી પહેલાં એકબીજાને નૂતન વર્ષાભિનંદન કહેવાય છે. નાનાં વડીલોને પગે લાગે છે અને વડીલો આશીર્વાદ તથા સ્નેહભેટ આપે છે. સગાં, પાડોશીઓ અને મિત્રોને ઘરે જઈને મળવાનો રિવાજ છે. જૂની અણબનાવની વાતો ભૂલીને નવેસરથી સંબંધ જોડવાની ભાવના આ દિવસની ખાસ ઓળખ છે.
વેપારીઓનું ચોપડાપૂજન અને નવા ખાતાં
ગુજરાતના વેપારીઓ માટે નવું વર્ષ નવા હિસાબનો આરંભ છે. દિવાળીના દિવસોમાં ચોપડાપૂજન થાય છે અને નવા ચોપડામાં શુભ લખાણથી ખાતાં ખોલાય છે. આ પ્રસંગે દુકાન કે પેઢીમાં સ્વચ્છતા રાખવામાં આવે છે અને ઘણા વેપારી પોતાના ગ્રાહકો તથા સાથીઓને મળીને શુભેચ્છા પાઠવે છે. બધી જગ્યાએ વિધિ એકસરખી નથી; કુટુંબ અને વ્યવસાય પ્રમાણે રીત બદલાય છે.
મંદિરદર્શન, અન્નકૂટ અને સાલ મુબારક
બેસતા વર્ષે લોકો મંદિરે દર્શન કરવા જાય છે. વૈષ્ણવ પરંપરાનાં મંદિરોમાં આ દિવસે અન્નકૂટનો ઉત્સવ ઊજવાય છે, જેમાં ભગવાનને અનેક વાનગીઓનો થાળ ધરાવાય છે અને પછી પ્રસાદ વહેંચાય છે. સ્વામિનારાયણ અને અન્ય સંપ્રદાયોનાં મંદિરોમાં પણ નવા વર્ષની વિશેષ આરતી અને દર્શનની ગોઠવણ હોય છે. એકબીજાને ઘણા લોકો સાલ મુબારક પણ કહે છે.
નવા વર્ષની વાનગીઓ અને ઘરનો મેળાવડો
બેસતા વર્ષે ઘરમાં મીઠાઈ, ફરસાણ અને ખાસ ભોજન બને છે. દિવાળી પહેલાં બનાવેલા મઠિયાં, ઘૂઘરા, સુંવાળી અને મોહનથાળ જેવી વાનગીઓ મહેમાનોને ધરાય છે. પરિવાર સાથે બેસીને જમવું અને વડીલો પાસેથી જૂની વાતો સાંભળવી એ પણ આ દિવસનો હિસ્સો છે. કોઈ ઘરમાં ભોજન સાદું હોય તો પણ પ્રેમથી સાથે જમવાનો ભાવ જ મુખ્ય છે.
લાભ પાંચમ સુધી ચાલતી શુભ શરૂઆત
નવા વર્ષની શરૂઆતનો આ ઉલ્લાસ ત્યાં જ પૂરો થતો નથી. ઘણા વેપારીઓ લાભ પાંચમે દુકાન ખોલીને નવા વર્ષનું કામકાજ શરૂ કરે છે, એટલે બેસતા વર્ષની પરંપરાનો છેડો ત્યાં સુધી લંબાય છે. તમારા ઘરની કે કુટુંબની રીત જે હોય તે અપનાવો અને એમાં વડીલોની સલાહ લો. સાચો સાર એ છે કે નવા વર્ષની સવાર સ્નેહ, કૃતજ્ઞતા અને સારા સંકલ્પથી શરૂ થાય.
સામાન્ય પ્રશ્નો
શું બેસતું વર્ષ દર વર્ષે એક જ તારીખે આવે છે?
ના. બેસતું વર્ષ કારતક સુદ એકમે આવે છે, એટલે તારીખ દર વર્ષે બદલાય છે. સાચો દિવસ જાણવા ગુજરાતી પંચાંગ કે વિશ્વસનીય કેલેન્ડર જુઓ.
બેસતું વર્ષ અને ગુડી પડવામાં શું ફરક છે?
બેસતા વર્ષે વિક્રમ સંવતનું નવું વર્ષ શરૂ થાય છે, જ્યારે ગુડી પડવો અને ઉગાદી ચૈત્ર મહિનાની શરૂઆતમાં આવે છે. ગુજરાતમાં કારતકથી વર્ષ ગણાય છે તેથી બંને અલગ ઉત્સવો છે.
બેસતા વર્ષે દુકાન કે ઑફિસ ન હોય તો શું કરવું?
હા, ઘણા પરિવારો રજા, અતિથિ-સત્કાર કે નાના ઘરેલુ કાર્યક્રમથી ઉજવણી કરે છે. વિદેશ કે બહારગામ રહેતા લોકો ફોન અને વીડિયો કૉલથી વડીલોના આશીર્વાદ અને શુભેચ્છા લે છે.


