અંબાજી શક્તિપીઠનું મહત્વ અને ભાદરવી પૂનમનો મેળો
માતાના ધામની શ્રદ્ધા અને સેવાની યાત્રા

Kushal K
18 નવેમ્બર 2026 • 4 મિનિટ
અંબાજી શક્તિપીઠ મહત્વ સમજવા માટે એટલું જાણવું પૂરતું છે કે ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લામાં અરવલ્લીની પર્વતમાળામાં આવેલું અંબાજી દેવી અંબાના મુખ્ય ધામ તરીકે પૂજાય છે. પરંપરા તેને શક્તિપીઠોમાં ગણે છે અને દર વર્ષે ભાદરવી પૂનમે અહીં લાખો ભક્તો પગપાળા દર્શને આવે છે. નીચે આ ધામનું મહત્વ, માન્યતા અને મેળાની રીત સરળ રીતે સમજાવી છે.
શક્તિપીઠ એટલે શું
શક્તિપીઠ એટલે એવાં સ્થાન જ્યાં દેવીની શક્તિનો વિશેષ પ્રભાવ મનાય છે. પરંપરાની કથા પ્રમાણે સતીના દેહના અંશો જુદાં જુદાં સ્થળે પડ્યા અને ત્યાં પીઠ સ્થપાયાં. કયાં સ્થાનોની ગણતરી કરવી અને કુલ સંખ્યા કેટલી, તે વિશે જુદા જુદા ગ્રંથો અને પરંપરાઓમાં થોડો ભેદ જોવા મળે છે. એટલે કોઈ એક યાદીને અંતિમ ગણવાને બદલે પરંપરાની માન્યતા તરીકે સમજવી સારી.
અંબાજી શક્તિપીઠની માન્યતા
ઘણી પરંપરામાં અંબાજીને શક્તિપીઠ ગણવામાં આવે છે અને અહીં હૃદયનો અંશ પડ્યો હોવાની માન્યતા પ્રચલિત છે. આ માન્યતા વિશે વિવિધ મત છે, તેથી તેને શ્રદ્ધાની પરંપરા તરીકે જ જોવી જોઈએ.
અંબાજીની વિશેષતા એ છે કે અહીં મુખ્ય સ્થાને મૂર્તિને બદલે શ્રી વિસા યંત્રની પૂજા થાય છે. ભક્તો માને છે કે યંત્ર સ્વરૂપે દેવીની શક્તિ જ બિરાજે છે. યંત્રને શણગાર અને વસ્ત્રથી એવી રીતે સજાવવામાં આવે છે કે દર્શન કરનારને દેવીના સ્વરૂપનો અનુભવ થાય.
ગુજરાતના ઘરોમાં અંબાનું સ્થાન
ગુજરાતમાં અંબા માતા કુળદેવી અને ઇષ્ટદેવી તરીકે અનેક પરિવારોમાં પૂજાય છે. નવરાત્રિમાં ગરબા, આરતી અને માંડવીની પરંપરા અંબાની ભક્તિ સાથે જ જોડાયેલી છે. ઘણા પરિવારો બાળકના પ્રથમ દર્શન, માનતા કે નવા કામની શરૂઆત પહેલાં અંબાજી જઈને માથું નમાવે છે. આ રીતે અંબાજી માત્ર તીર્થ નથી, ઘરની શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર પણ છે.
ભાદરવી પૂનમનો મેળો
ભાદરવી પૂનમ અંબાજી ખાતે ભરાતા મેળાનું નામ ગુજરાતી પંચાંગના ભાદરવા મહિનાની પૂર્ણિમા પરથી પડ્યું છે. મેળાના દિવસો દર વર્ષે તિથિ પ્રમાણે બદલાય છે, એટલે ચોક્કસ તારીખ માટે તે વર્ષનું પંચાંગ કે મંદિર ટ્રસ્ટની જાહેરાત જોવી. આ સમયે પ્રવેશના માર્ગો પર જય અંબેના નાદ સાથે ભક્તોની લાંબી કતારો જોવા મળે છે.
ઘણા ભક્તો પોતાના ગામથી સંઘ બનાવીને પગપાળા નીકળે છે. રસ્તામાં સેવા કેમ્પ ચાલે છે, જ્યાં ચા, નાસ્તો, ભોજન, આરામ અને પ્રાથમિક સારવાર મળે છે. આ સેવા સ્થાનિક લોકો અને સંસ્થાઓ સ્વેચ્છાએ કરે છે, જે મેળાનું સૌથી સુંદર પાસું ગણાય છે.
દર્શન અને પ્રસાદની રીત
મેળા દરમિયાન ભીડ ખૂબ હોવાથી દર્શન માટે લાઇનમાં શાંતિથી ઊભા રહેવું અને વ્યવસ્થા સંભાળતા સ્વયંસેવકોની સૂચના માનવી જરૂરી છે. મંદિરમાં પ્રસાદ તરીકે સામાન્ય રીતે મોહનથાળ ચઢાવાય છે અને ભક્તો તેને ઘરે પણ લઈ જાય છે. ઘરે લાવ્યા પછી પ્રસાદ પરિવાર અને પડોશીઓમાં વહેંચવાની પરંપરા છે.
યાત્રા પહેલાં શું ધ્યાનમાં રાખવું
- પગપાળા જનારે આરામદાયક પગરખાં, પાણી અને ટોપી સાથે રાખવાં.
- વૃદ્ધો અને બાળકો સાથે હોય તો ભીડના સૌથી વધુ દિવસો ટાળીને વહેલા દર્શનનું આયોજન કરવું.
- રહેવા અને વાહન પાર્કિંગની વ્યવસ્થા અગાઉથી પૂછી લેવી.
- મંદિર ટ્રસ્ટ કે વહીવટીતંત્રની જાહેર સૂચનાઓ જોઈને જ યાત્રા ગોઠવવી.
આ ધામની યાત્રા શ્રદ્ધાની સાથે સંયમ અને સેવાનો પાઠ પણ શીખવે છે. તમે જાઓ ત્યારે દર્શન સાથે આસપાસની સેવામાં થોડો સમય આપવાનો વિચાર કરજો.
સામાન્ય પ્રશ્નો
ભાદરવી પૂનમનો મેળો કયા દિવસે ભરાય છે અને તારીખ કેવી રીતે જાણવી?
ગુજરાતી પંચાંગમાં ભાદરવા સુદ પૂનમે તિથિ આવે છે, પણ અંગ્રેજી તારીખ દર વર્ષે બદલાય છે. મેળો સામાન્ય રીતે પૂનમની આસપાસ કેટલાક દિવસ ચાલે છે, તેથી મંદિર ટ્રસ્ટની જાહેરાત જોઈને જ નક્કી કરવું.
શું ભાદરવી પૂનમે જ દર્શન કરવું જરૂરી છે?
એ નક્કી છે એવું નથી, કારણ કે ભક્તિ પ્રમાણે દર્શન સ્વીકાર્ય છે. પણ મેળાના મુખ્ય દિવસોએ ભીડ ઘણી રહેતી હોવાથી વૃદ્ધો અને નાનાં બાળકો સાથે હો તો વહેલા અથવા મેળા પહેલાં કે પછીના દિવસો પસંદ કરવા સલાહભર્યું છે.
અંબાજી પગપાળા જતા ભક્તોને રસ્તામાં કઈ સગવડ મળે છે?
પગપાળા સંઘોના માર્ગે સેવા કેમ્પમાં સામાન્ય રીતે પાણી, ચા, નાસ્તો, ભોજન અને આરામની સગવડ મળે છે. કેમ્પ સ્વયંસેવક સંસ્થાઓ ચલાવે છે, એટલે સ્થળ અને સમય દર વર્ષે થોડા બદલાઈ શકે છે.


